Basa Minangkabau

Ti Wikipédia, énsiklopédia bébas
Luncat ka: pituduh, sungsi
Minangkabau
Baso Minangkabau
باسو مينڠكاباو
Dipaké di Sumatra (Indonésia), Negeri Sembilan (Malaysia)
Wewengkon Sumatra Kulon, Riau beulah kulon, Jambi beulah kalér
Jumlah panyatur ± 6,5 yuta[1]
Rungkun basa Austronesia
Kode-kode basa
ISO 639-1 Teu aya
ISO 639-2 min
ISO 639-3 min

Basa Minangkabau (Baso Minang) nyaéta salah sahiji basa ti rungkun basa Malayu anu diomongkeun hususna di wewengkon Sumatra Kulon, bagian kulon propinsi Riau sarta sumebar di sagala rupa dayeuh di sakumna Indonésia.

Sempet aya pertentangan ngeunaan hubungan basa Minangkabau jeung basa Malayu. Sawaréh pakar basa nganggap basa ieu minangka dialek Malayu, alatan lobana sasaruaan kosakata sarta wangun tuturan di jerona, samentara anu séjén malahan beranggapan basa ieu mangrupa basa teuneung anu béda jeung Malayu.

Kerancuan ieu disebabkan alatan basa Malayu dianggap hiji basa. Lolobana pakar kiwari nganggap yén basa Malayu lain hiji basa, tapi mangrupa hiji jumplukan basa di jero rungkun basa Melayik. Dina jumplukan Malayu kasebut, basa Minangkabau nyaéta salah sahiji basa.

Wewengkon sebar ceuk[édit | sunting sumber]

Sacara historis, wewengkon sebar ceuk Basa Minangkabau ngawengku urut wewengkon kakawasaan Karajaan Pagaruyung anu berpusat di Batusangkar, Sumatra Kulon. Batas-batasnya dawam dinyatakeun dina babasan Minang di handap ieu:

Dari Sikilang Aia Bangih
hingga Taratak Aia Hitam.
Dari Durian Ditakuak Rajo
hingga Sialang Balantak Basi.

Sikilang Aia Bangih nyaéta wates kalér, ayeuna di wewengkon Pasaman Kulon, berbatasan jeung Natal, Sumatra Kalér. Taratak Aia Hitam nyaéta wewengkon Bengkulu. Durian Ditakuak Rajo nyaéta wewengkon di Kabupatén Bungo, Jambi. Anu pamungkas, Sialang Balantak Basi nyaéta wewengkon di Rantau Barangin, Kabupatén Kampar, Riau ayeuna.[rujukan?]

Basa Minangkabau ogé jadi basa lingua franca di wewengkon basisir kulon Sumatra Kalér, komo ngahontal laér nepi ka basisir kulon Acéh. Di Acéh, penutur basa ieu disebut minangka Aneuk Jamee. Sajaba ti éta, basa Minangkabau ogé diomongkeun ku masarakat Negeri Sembilan, Malaysia anu nini moyangnya mangrupa pendatang asal ranah Minang saprak berabad-abad tiheula. Dialek basa Minangkabau Negeri Sembilan ieu disebut Baso Nogoghi.

Dialék[édit | sunting sumber]

Basa Minang ngabogaan loba dialék, komo antarkampung anu dipisahkeun ku walungan ogé bisa miboga dialék anu béda.[rujukan?] Béda pangbadagna nyaéta dialék anu diomongkeun di wewengkon Basisir Kidul sarta dialek di wewengkon Mukomuko, Bengkulu.

Sajaba ti éta dialek basa Minangkabau ogé diomongkeun ku sawaréh nu nyicingan di sapanjang basisir kulon pulo Sumatera mimitian ti Natal, Sibolga, Barus di Sumatera Kalér nerus ka Singkil, Simeulue, Acéh Kidul, Acéh Kulon Daya sarta Meulaboh di Acéh. Di Acéh dialek Basa Minang ieu disebut kalayan Basa Jamee.

Di handap ieu nyaéta perbandingan béda antara sawatara dialek:

Basa Sunda Naon cenah ka anjeun?
Basa Minangkabau "baku" A keceknyo jo kau?
Mandahiling Kuti Anyie Apo kecek o kö gau?
Padang Panjang Apo keceknyo ka kau?
Pariaman A kato e bakeh kau?
Ludai A kecek o ka rau?
Sungai Batang Ea janyo ke kau?
Kurai A jano kale gau?
Kuranji Apo kecek e ka kau?
Salimpaung Batusangkar Poh ceknyoh kah khau duh?
Rao-Rao Batusangkar Aa keceknyo ka awu tu?

Pikeun komunikasi antar penutur basa Minangkabau anu sakitu rupa-rupa ieu, pamustunganana dipergunakanlah dialek Padang minangka basa baku Minangkabau atawa disebut Baso Padang atawa Baso Urang Awak. Basa Minangkabau dialek Padang ieu pisan anu jadi acuan baku (standar) dina ngawasa basa Minangkabau.[rujukan?]

Conto[édit | sunting sumber]

Basa Minangkabau: Sadang kayu di rimbo tak samo tinggi, kok kunun manusia (peribahasa)
Basa Sunda: Sedengkeun tangkal di leuweung henteu sarua luhur, naon deui manusa
Basa Minangkabau: Co a koncek baranang co itu inyo (peribahasa)
Basa Sunda: Kumaha katak ngojay, kawas éta pisan manéhna
Basa Minangkabau: Indak buliah mambuang sarok di siko!
Basa Sunda: Henteu kaci miceun runtah di dieu!
Basa Minangkabau: Bungo indak satangkai, kumbang indak sa ikua (peribahasa)
Basa Sunda: Kembang henteu setangkai, kumbang henteu sabuntut
Basa Minangkabau: A tu nan ang karajoan* ?
Basa Sunda: Naon anu keur manéh kerjakan?
* perhatosan: kecap ang (manéh) nyaéta kecap garihal,

kecap Naon dina basa Minangkabau nyaéta Apo tapi leuwih mindeng disingget kalayan kecap A[rujukan?]

Karya sastra[édit | sunting sumber]

Karya sastra tradisional berbasa Minang ngabogaan persamaan wangun kalayan karya sastra tradisional berbahasa Malayu umumna, nyaéta ngawangun pantun, carita rahayat, hikayat nini moyang (tambo) sarta adat-istiadat Minangkabau. Penyampaiannya biasana dipigawé dina wangun carita (kaba) atawa dinyanyikan (dendang).

Perbandingan jeung sawatara basa séjén ti rungkun Malayu[édit | sunting sumber]

Urang Minangkabau umumna boga pamadegan loba persamaan antara Basa Minangkabau jeung Basa Malayu/Indonesia. M. Rusli dina Peladjaran Bahasa Minangkabau nyebutkeun dina pokona béda antara Basa Minangkabau sarta Basa Indonésia nyaéta dina béda lafal, sajaba béda sawatara kecap.

Conto-conto béda lafal Basa Malayu/Indonesia sarta Basa Minangkabau nyaéta kieu:

  • ul-ua, conto: bandul-bandua
  • ut-uik, conto: rumput-rumpuik
  • us-uih, conto: putus -putuih
  • is-ih, conto: baris -barih
  • it-ik, conto: sakit -sakik
  • as-eh, conto: batas -bateh
  • ap-ok, conto: atap -atok
  • at-ek, conto: rapat-rapek. Pikeun kecap-kecap asalna ti basa kosta at-aik, conto: adat-adaik
  • al/ar-a, conto: jual-jua, kabar-kaba
  • e(pepet)-a, conto: beban-baban
  • a-o, conto: kuda-kudo
  • awalan ter-, ber-, per- jadi ta-, ba-, pa-. Conto: berlari, termakan, perdalam (Basa Malayu/Indonesia) jadi balari, tamakan, padalam (Basa Minangkabau)[2]

Persamaan antara basa Minangkabau sarta sagala rupa basa séjén ti rungkun Malayu bisa contona ditempo dina perbandingan kosakata katut:

Basa Indonesia apa laut lihat kucing pergi ular keras manis lutut
Basa Minangkabau apo lauiʔ liaiʔ/caliaʔ kuciang pai ula kareh manih lutuiʔ
Basa Pekal apo lawik liek kucing lalui ulah kehas manis lutuik
Basa Urak Lawoi' nama lawoiʔ lihaiʔ mi'aw pi ulal kras maneh lutoiʔ

Béda bisa ditempo dina vérsi unggal ti Pernyataan Umum ngeunaan Hak-hak Asasi Manusa:

Basa Inggris Basa Indonesia Basa Sunda Basa Minangkabau
Universal Declaration of Human Rights Pernyataan Umum tentang Hak-Hak Asasi Manusia Pernyataan Umum ngeunaan Hak-hak Asasi Manusa] Deklarasi Sadunia Hak-Hak Asasi Manusia
Article 1 Pasal 1 Pasal 1 Pasal 1
All human beings are born free and equal in dignity and rights. They are endowed with reason and conscience and should act towards one another in a spirit of brotherhood. Semua orang dilahirkan merdeka dan mempunyai martabat dan hak-hak yang sama. Mereka dikaruniai akal dan hati nurani dan hendaknya bergaul satu sama lain dalam semangat persaudaraan. Sakumna jalma gubrag ka alam dunya téh sipatna merdika jeung boga martabat katut hak-hak anu sarua. Maranéhna dibéré akal jeung haté nurani, campur-gaul jeung sasamana aya dina sumanget duduluran. Sadonyo manusia dilahiakan mardeka dan punyo martabat sarato hak-hak nan samo. Mareka dikaruniai aka jo hati nurani, supayo satu samo lain bagaul sarupo urang badunsanak.

Catetan[édit | sunting sumber]

  1. Moeliono, A.M., (2000), Kajian serba linguistik: untuk Anton Moeliono, pereksa bahasa, BPK Gunung Mulia, ISBN 9796870045.
  2. Edwar Djamaris, Beberapa masalah dalam penerjemahan naskah Sastra Minangkabau

Référénsi[édit | sunting sumber]

  • Tata Bahasa Minangkabau, Gerard Moussay
    (Judul pituin: La Langue Minangkabau, ditarjamahkeun ti basa Perancis ku Rahayu S. Hidayat), ISBN 979-9023-16-5.

Tingali ogé[édit | sunting sumber]

Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]