Gandum

Gandum

Gandum (Triticum spp.) mangrupa sakelompok pepelakan séréalia tina suku paré-paréan anu beunghar ku karbohidrat. Gandum biasana digunakeun keur produksi tipung tarigu, parab sato ingon-ingon, atawa didiférméntasi pikeun ngahasilkeun alkohol. Ilaharna, siki gandum (kernel) téh bentukna oval kalayan panjang 6–8 mm jeung diaméter 2–3 mm. Kawas jenis séréalia séjénna, gandum boga tékstur anu teuas. Siki gandum diwangun ku tilu bagian, nyaéta bagian kulit (bran), bagian éndosperma, jeung bagian lembaga (germ).

Sajarah

Masarakat prasajarah geus mikanyaho sipat-sipat gandum jeung pepelakan siki-sikian séjénna salaku sumber kadaharan. Dumasar kana tina titinggal penggalian arkéolog, diperkirakeun gandum téh asalna tina daérah sabudeureun Laut Beureum jeung Laut Méditérania, nyaéta daérah sabudeureun Turki, Suriah, Irak, jeung Iran. Sajarah Tiongkok némbongkeun yén budidaya gandum geus aya ti saprak taun 2700 SM (Saméméh Maséhi).

Klasifikasi

Siki gandum

Gandum mangrupa kadaharan poko manusa, parab sato ingon-ingon, jeung bahan industri anu ngagunakeun karbohidrat salaku bahan bakuna. Gandum bisa diklasifikasikeun dumasar kana tékstur siki gandum (kernel), warna kulit siki (bran), jeung musim melakna. Dumasar kana tékstur kernel, gandum diklasifikasikeun jadi gandum teuas, gandum hipu, jeung gandum durum. Samentara éta, dumasar kana warna bran, gandum diklasifikasikeun jadi gandum beureum jeung gandum bodas. Keur musim melakna, gandum dibagi jadi gandum musim tiris jeung gandum musim semi. Nanging, sacara umum gandum diklasifikasikeun jadi hard wheat, soft wheat, jeung durum wheat.

Triticum aestivum (gandum teuas)

Triticum aestivum nyaéta spésiés gandum anu panglobana dipelak di dunya jeung loba digunakeun salaku bahan baku nyieun roti lantaran boga kadar protéin anu luhur. Ieu gandum boga ciri-ciri kulit luarna berwarna coklat, sikina teuas, jeung boga daya serep cai anu luhur. Unggal bulirna diwangun ku dua nepi ka lima siki gabah.

Triticum compactum (gandum hipu)

Triticum compactum mangrupa spésiés anu béda jeung ukur saeutik dipelakna. Unggal bulirna diwangun ku tilu nepi ka lima siki, warnana bodas nepi ka beureum, sikina hipu, daya serep caina rendah, jeung kadar protéinna leutik. Jenis gandum ieu biasana digunakeun pikeun nyieun biskuit jeung sakali-kali dipaké nyieun roti.

Triticum durum (gandum durum)

Triticum durum mangrupa jenis gandum anu husus. Ciri tina gandum ieu nyaéta bagian jerona (endosperma) berwarna konéng, lain bodas kawas jenis gandum ilaharna, sarta boga siki anu leuwih teuas jeung kulitna berwarna coklat. Gandum jenis ieu digunakeun pikeun nyieun produk-produk pasta, kawas makaroni, spagéti, jeung produk pasta séjénna.

Morfologi siki

Melak gandum

Ilaharna, kernel téh bentukna oval kalayan panjang 6–8 mm jeung diaméter 2–3 mm. Kawas jenis séréalia séjénna, gandum boga tékstur anu teuas. Siki gandum diwangun ku tilu bagian, nyaéta bagian kulit (bran), bagian éndosperma, jeung bagian lembaga (germ). Bagian kulit tina siki gandum sabenerna mah teu babari dipisahkeun lantaran mangrupa hiji kasantuan tina siki gandumna, tapi ieu bagian kulit biasana bisa dipisahkeun ngaliwatan prosés panggilingan.

Bran

Bran mangrupa kulit luar gandum jeung aya sakitar 14,5% tina total sakabéh gandum. Bran diwangun ku 5 lapisan, nyaéta épidermis (3,9%), épikarp (0,9%), éndokarp (0,9%), tésta (0,6%), jeung aleuron (9%). Bran boga granulasi anu leuwih gedé dibandingkeun pollard, sarta boga kandungan protéin jeung kadar serat anu luhur nepi ka alus keur dikonsumsi ku sato ingon-ingon badag. Épidermis mangrupa bagian pangluarna tina siki gandum, loba ngandung kekebul (debu) anu lamun kakeunaan ku cai bakal jadi liat jeung teu babari peupeus. Fénoména ieu pisan anu dimangpaatkeun dina panggilingan gandum jadi tipung tarigu, ngarah lapisan épidermis anu aya dina siki gandum téh teu hancur jeung teu ngotoran tipung tarigu anu dihasilkeun. Lolobana protéin anu aya dina bran téh nyaéta protéin leyur (albumin jeung globulin).

Éndosperma

Éndosperma mangrupa bagian panggedéna tina siki gandum (80–83%) anu loba ngandung protéin, aci (pati), jeung cai. Dina prosés panggilingan, bagian ieu pisan anu bakal dicokot saloba-lobana pikeun dirobah jadi tipung tarigu kalayan tingkat kalemesan anu tangtu. Dina bagian ieu ogé aya zat lebu anu kandunganana bakal beuki saeutik lamun ngadeukeutan inti, jeung bakal beuki loba lamun ngadeukeutan kulit.

Lembaga

Lembaga aya dina siki gandum lobana sakitar 2,5–3%. Lembaga mangrupa cadangan kadaharan anu loba ngandung gajih (lemak) jeung aya bagian anu sélna masih kénéh hirup sanajan sanggeus dipanén. Di sabudeureun bagian anu masih hirup éta, aya saeutik molekul glukosa, mineral, protéin, jeung énzim. Dina kaayaan anu alus, bakal lumangsung jadina sirung (perkecambahan), nyaéta siki gandum bakal jadi pepelakan gandum anu anyar. Jadina sirung ieu mangrupa salah sahiji hal anu kudu disingkahan dina tahapan nyimpen siki gandum. Hal ieu dipangaruhan ku sababaraha faktor, di antaranana kaayaan keueum (kelembapan) anu luhur, hawa anu rélatif haneut, jeung kandungan oksigén anu ngaleuya (melimpah).

Lembaga atawa intisari gandum mangrupa émbrio dina pepelakan gandum. Persentasena nepi ka 2,5–3% tina siki gandum anu gembleng (utuh). Warnana coklat kaemasan jeung bentukna mangrupa serpihan. Tapi hanjakalna, dina produksi tipung tarigu, intisari gandum ieu dipiceun pas prosés murnikeun siki gandum. Hal ieu disababkeun ku kandungan minyak nabati anu luhur dina intisari gandum, nepi ka dipiceunna ieu bagian téh bisa nyegah tipung ngarah teu babari kaoksidasi, bau tengi, jeung awét pas disimpen.

Produksi gandum di nagara tropis

Panén gandum

Gandum tropis nyaéta variétas gandum anu dimekarkeun ngarah bisa jadi di daérah anu iklimna tropis kawas Indonésia. Gandum téh lain pepelakan asli daérah tropis, tapi ngaliwatan prosés pamuliaan jeung seléksi, sababaraha jenis gandum bisa adaptasi jeung kaayaan iklim tropis. Gandum jenis spring, contona, bisa méré hasil panén anu lumayan alus di daérah tropis.

Gandum tropis ieu nujul kana variétas gandum anu dimekarkeun atawa dipilih sacara husus sangkan bisa jadi jeung adaptasi jeung kaayaan iklim tropis anu boga hawa panas, keueum luhur, jeung curah hujan anu ngaleuya. Gandum tropis dimekarkeun ngaliwatan prosés pamuliaan pepelakan (breeding) pikeun ningkatkeun toléransi kana hawa panas, stress cai, jeung hama panyakit anu ilahar di daérah tropis. Sababaraha jenis gandum anu boga poténsi dimekarkeun salaku gandum tropis di antarana Triticum aestivum (gandum biasa) anu bisa dipelak di dataran luhur (di luhureun 1.000 m dpl). Pangembangan gandum tropis ngalibetkeun parobahan genétik pikeun ningkatkeun toléransi kana hawa panas jeung stress lingkungan séjénna. Métode shuttle breeding digunakeun pikeun ngagancangkeun prosés parobahan genétik, di mana variétas gandum dipindah-pindah antar lingkungan (dataran luhur jeung dataran rendah) pikeun ningkatkeun adaptasi jeung variabilitas genétik. Pangembangan gandum tropis boga poténsi pikeun ningkatkeun ketahanan pangan jeung ngurangan kagantungan kana impor gandum, tapi ogé nyanghareupan tantangan kawas panyasuaian variétas kana kaayaan spésifik daérah, ngadalikeun hama jeung panyakit, sarta pamasaran hasil panén.

Sanajan gandum mangrupa pepelakan pangan beriklim sedeng, sababaraha nagara tropis di Amérika, utamana Amérika Tengah jeung Brasil, boga produksi gandum, sanajan hasilna seringna mah leuwih saeutik. Méksiko jeung Guatémala mangrupa produsén gandum utama di Amérika Tengah, samentara Brasil geus mekar deui ku variétas gandum tropis di wilayah Cerrado.

Guatémala nyaéta hiji-hijina nagara di Amérika Tengah anu boga produksi gandum anu signifikan. Nagara-nagara kawas El Salvador, Honduras, Nikaragua, Kosta Rika, jeung Panama keur pindah tina pola dahar dumasar kana jagong kana pola dahar anu ngandung gandum.

Brasil geus mekarkeun variétas gandum tropis, utamana di wilayah Cerrado (Goiás jeung Minas Gerais). Brasil geus ningkatkeun aréa produksi gandumna, kalayan persentase anu beuki gedé anu dikhususkeun pikeun gandum tropis. Sistem melak anu ilahar di Cerrado ngalibetkeun melak gandum di musim hujan, anu disebut gandum "safrinha", dumasar kana Layanan Pertanian Luar Negeri USDA. Kawasan Séjén: Gandum diwanohkeun ka Amérika Kidul (Selatan) Andes ku bangsa Spanyol jeung masih kénéh jadi di ditu, sanajan leuwih hasil di Pampas Argéntina jeung Uruguay.

Panén gandum

Sababaraha nagara Afrika anu boga tatanén dataran luhur jeung irigasi anu cocog bisa hasil melak gandum. Daérah anu ngajanjikeun di antarana Étiopia, Kénya, Tanzania, Rwanda, Burundi, Uganda, jeung Madagaskar. Gandum bisa jadi subur dina hawa anu leuwih tiis jeung curah hujan anu sedeng, ku kituna daérah anu leuwih luhur leuwih cocog pikeun produksi. Irigasi bisa mantuan nambahan curah hujan di daérah anu leuwih garing jeung ningkatkeun hasil panén. Program pamuliaan keur mekarkeun variétas gandum anu tahan panas jeung boga produksi luhur husus keur kaayaan di Afrika. Sababaraha nagara Afrika nerapkeun kawijakan anu tujuanna pikeun ningkatkeun produksi gandum lokal jeung ngurangan kagantungan kana impor. Kasampurnaan (kesenjangan) hasil panén anu signifikan lumangsung di Afrika, anu hartina aya poténsi pikeun ningkatkeun produksi gandum ngaliwatan prakték tatanén anu leuwih alus.

Étiopia boga aréa produksi gandum anu lega, anu némbongkeun poténsi budidaya gandum di Afrika. Nagara panghasil gandum utama séjénna, anu nyorotkeun kamungkinan tatanén gandum anu suksés di buana kasebut. Gandum mangrupa kadaharan poko di Kénya, jeung bisa dipelak di dataran luhur éta nagara. Rwanda, Burundi, Uganda, jeung Madagaskar ogé boga kaayaan anu cocog pikeun budidaya gandum.

Triticum aethiopicum, anu ilaharna katelah gandum Étiopia, nyaéta variétas gandum anu baraya deukeut jeung Triticum durum. Étiopia dianggap salaku puseur (pusat) asal jeung kaanekaragaman keur loba spésiés pepelakan kaasup spésiés gandum tétraploid. Triticum aethiopiacum nyaéta salah sahiji gandum tétraploid anu dipelak di Étiopia.

Étiopia geus ningkatkeun produksi gandumna sacara signifikan dina sababaraha taun ka tukang, jadi produsen utama di Afrika jeung malah nepi ka ékspor gandum. Gandum mangrupa pepelakan pangan penting pikeun ketahanan pangan jeung sumber panghasilan keur loba petani leutik di Étiopia. Étiopia ayeuna jadi produsen gandum utama, kalayan produksi tahunan nepi ka 6,7 juta ton dina taun 2021/22. Ieu nagara geus nyieun kamajuan anu signifikan dina ngurangan kagantunganana kana impor gandum. Faktor anu mangaruhan kana ieu pertumbuhan di antarana prakték tatanén anu leuwih alus, tatanén klaster, jeung ngenalkeun variétas gandum anyar. Produksi gandum ngarojong ketahanan pangan, méré kontribusi kana panghasilan nasional, jeung nyadiakeun panghasilan keur petani leutik. Upaya anu terus-terusan pikeun ningkatkeun produksi, ngungkulan hahalang, jeung mekarkeun variétas gandum anyar diarepkeun bisa leuwih ningkatkeun produksi gandum Étiopia.

Dina taun 2023, Kénya mroduksi 309.492 métrik ton gandum, anu dipelak di lahan saluas 104.440 héktar. Hal ieu ngahasilkeun panén saloba 33 karung (90 kg) per héktar, naék sacara signifikan ti 24 karung per héktar dina taun 2022. Nilai total gandum anu diproduksi sacara lokal dina taun 2023 nepi kana Ksh 14,3 miliar, naék ti Ksh 10,6 miliar dina taun 2022. Sanajan kitu, Kénya angger jadi nagara pangimpor bersih gandum, lantaran pangabutuh nasionalna ngaleuwihan 2 juta métrik ton.