Gatél
Gatél nyaéta hiji istilah kuna dina tatanan sosiologis masarakat Sunda pikeun nyebut jalma ti golongan cacah (rahayat biasa) anu miboga kalungguhan salaku pamingpin leutik, lulugu kelompok pagawé, atanapi mandor di hiji wilayah.[1]
Sajarah sarta Kalungguhan
[édit | édit sumber]Dina jaman kolonial sarta pra-kolonial, kalungguhan Gatél téh kawilang penting dina birokrasi pilemburan. Sanajan asalna tina golongan handap, maranéhna miboga wibawa sarta dipercaya ku masarakatna pikeun mingpin rupa-rupa urusan tatanén atawa proyék umum.
Dina A Dictionary of the Sunda Language (1862), Jonathan Rigg njéntrékeun yén Gatél téh nyaéta:
"A person of the lower orders who is a sort of petty chief; a kind of foreman or overseer of work."[1]
Istilah ieu ogé miboga patali jeung sistem tanaga gawé di Tatar Sunda abad ka-19, di mana aya hirarki di antara para pagawé. Gatél janten "sasak" anu ngahubungkeun kabijakan ti tingkat luhur (saperti Lurah atawa Ménak) ka tingkat lapangan.
Babandingan jeung Istilah Séjén
[édit | édit sumber]Sawatara sumber sajarah séjénna nyebutkeun yén kalungguhan sarupa Gatél dina sistem sosial di Jawa sacara umum sok disebut ogé salaku mandor atawa bau. Nanging, kecap "Gatél" miboga harti anu leuwih spésifik dina kabeungharan basa Sunda kuna salaku lulugu cacah anu miboga kamampuh ngatur jalma réa sanajan taya gurat ménak dina dirina.[2]
Étimologi
[édit | édit sumber]Istilah ieu ayeuna parantos robah fungsina dina basa Sunda modéren. Upami kapungkur mah dianggo pikeun status sosial, ayeuna leuwih loba dipikawanoh salaku kecap sipat pikeun rasa ateul dina kulit.[3]
Nanging, dumasar kana kontéks sajarah anu dicatet ku Rigg, kecap ieu némbongkeun ayana sistem hirarki di pilemburan Sunda abad ka-19 anu béda jeung harti kecapna ayeuna.[1] Pergeseran harti ieu mangrupa hal anu lumrah dina kamekaran basa, di mana hiji istilah bisa kaleungitan harti sosiologis na nalika sistem birokrasi nu ngadukungna parantos tumpur.[4]
Tempo Ogé
[édit | édit sumber]Réferénsi
[édit | édit sumber]- 1 2 3 Rigg, Jonathan. (1862). A Dictionary of the Sunda Language of Java. Batavia: Lange & Co. kaca 126. Tutumbu Google Books.
- ↑ Prawirawinata. (1916). Basa Sunda: Pikeun Sakola-sukola di Pasundan. Weltevreden.
- ↑ Satjadibrata, R. (2005). Kamus Basa Sunda. Bandung: Kiblat Buku Utama. kaca 134.
- ↑ Coolsma, S. (1913). Soendaneesch-Hollandsch Woordenboek. Leiden: A.W. Sijthoff. kaca 210.