Ngabukbak Lakbok
| Ngabukbak Lakbok | |
|---|---|
| Panulis | R.A. Ranajangga Ma'lim |
| Nagara | Indonésia |
| Basa | Basa Sunda |
| Ngeunaan | Sajarah Sunda, Ciamis |
| Kaca | 40 |
Ngabukbak Lakbok nyaéta istilah nu ngagambarkeun prosés ngabukbak, ngarékayasa, jeung ngarobah wewengkon Rawa Lakbok nu mimitina taneuh baseuh teu bisa dipelak, jadi lahan tatanén nu subur jeung ngahasilkeun, ayana di wewengkon Kacamatan Lakbok, Kabupatén Ciamis, Jawa Kulon. Istilah ieu mimiti dipopulérkeun ngaliwatan naskah klasik Kidung Lakbok karya R.A. Ranajangga Ma'lim nu diterbitkeun taun 1956,[1] sarta geus jadi bahan kajian akademik ti sababaraha paguron luhur di Indonésia, saperti Universitas Pendidikan Indonesia (UPI),[2] Universitas Gadjah Mada (UGM),[3] jeung Universitas Siliwangi (UNSIL),[4] sarta jadi perhatian para budayawan kawas R.H. Hidayat Suryalaga.[5]
Sajarah Numutkeun Kidung Lakbok (1956)
[édit | édit sumber]Dina naskah Kidung Lakbok kaca 21, disebutkeun kaayaan awal wewengkon éta kalayan istilah "Lakbok Teu Kalebok", hartina rawa nu taneuhna teu kempel, teu bisa dipelak, sarta mindeng mawa musibah alatan banjir atawa taneuh nu teu stabil.[6]
Parobahan gedé lumangsung sanggeus wewengkon ieu "diruat ku Kangdjeag Pagusten Adipati Aria Raden Tumenggeung Wira Tanuningrat almarhum, Bupati Tasikmalaja".[6] Dina mangsa pamaréntahanana (1908–1937), anjeunna kasohor ku rupa-rupa proyék pangwangunan, utamana di widang irigasi jeung nyitak lahan tatanén.[4] Kagiatan reklamasi jeung pangwangunan di Rawa Lakbok dilaksanakeun kira-kira taun 1924. Sanggeus prosés rékayasa jeung pangwangunan réngsé, kaayaan wewengkon robah jadi "Lakbok Geus Kalebok", hartina taneuh geus stabil, garing, subur, sarta bisa dimangpaatkeun pikeun tatanén.[6]
Tahapan Ngabukbak Numutkeun Naskah
[édit | édit sumber]Dina naskah Kidung Lakbok, prosés ngabukbak rawa dijalankeun ngaliwatan lima tahapan nu nyampurkeun unsur mistik, téknis, sosial, pulitik, jeung kaweruh alam, nyaéta:
- Tahap Mistik: Dilaksanakeun ruwatan atawa upacara suci maké Radjah Pamunah jeung Radjah Panutup.[7]
- Tahap Téknis: Ngagunakeun Élmu Doboku atawa téknik rékayasa taneuh jeung keusik.[8]
- Tahap Sosial: Didasarkeun kana sumanget Gotong Rojong jeung prinsip Bandjar Aman.[9]
- Tahap Pulitik: Ditembangkeun kalayan istilah Mandi Getih, hartina sumpah satia jeung sumanget béla lemah cai.[10]
- Tahap Mitigasi: Dumasar kana prinsip Élmu téh Kanjaho, nyaéta kaweruh maca Basa Alam.[11]
Hasil jeung Dampak Ngabukbak
[édit | édit sumber]Sanggeus sakabéh prosés réngsé, parobahan nu lumangsung di Rawa Lakbok dirékam dina Kidung Lakbok kaca 20–21, kalayan tilu titik penting:[12]
1. Pulang deui ka asalna: Wewengkon éta balik deui jadi nagara nu subur, makmur, jeung pinuh kakuatan, sarupa jeung kaayaan di jaman Bandjarpatroman. 2. Bakal Pinagara’eun: Dina taun 1956, wewengkon ieu masih kacatet minangka calon wewengkon nu bakal maju, tumuwuh, sarta can pinuh mibanda otonomi sorangan. 3. Lakbok Geus Kalebok: Lahan nu tadina rawa, geus robah jadi lahan tatanén subur nu ngahasilkeun loba kasedapan, kalayan kaayaan rea ketan rea keton, nu ahirna ngajadikeun ra’jat subur nagara ma’mur.
Kajian Akademik jeung Budaya
[édit | édit sumber]Istilah jeung prosés Ngabukbak Lakbok geus jadi objek panalungtikan sarta pangajaran, di antarana:
1. Skripsi UPI (2020): Nilai-Nilai Kearifan Lokal dalam Naskah Kidung Lakbok Karya R.A. Ranajangga Matim.[2] 2. Tesis UGM: Tandur: Ngabukbak Lakbok Sebagai Benih Semangat Warga.[3] 3. Karya Buku: Buku Anu ngabukbak rawa lakbok karangan R.H. Hidayat Suryalaga.[5] 4. Tulisan UNSIL: Tulisan ti Himas FKIP Universitas Siliwangi nu ngabahas peran penting R.A.A. Wiratanuningrat.[4]
Peninggalan jeung Arsip
[édit | édit sumber]Naskah asli Kidung Lakbok taun 1956 ayeuna disimpen minangka arsip daérah di:[13]
Tempo Ogé
[édit | édit sumber]Rujukan
[édit | édit sumber]- ↑ Ranajangga Ma'lim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. Bandjar: M. Karso Prawiraatmadja.
- 1 2 Universitas Pendidikan Indonesia (2020). Skripsi: Nilai-Nilai Kearifan Lokal dalam Naskah Kidung Lakbok.
- 1 2 Universitas Gadjah Mada. Tesis: Tandur: Ngabukbak Lakbok Sebagai Benih Semangat Warga.
- 1 2 3 Himpunan Mahasiswa FKIP Universitas Siliwangi. Artikel: Peran Raden Adipati Aria Wiratanuningrat dalam Pembangunan Wilayah Tasikmalaya 1908–1937.
- 1 2 Suryalaga, R.H. Hidayat. Anu ngabukbak rawa lakbok. Bandung: Yayasan Taruna Bakti.
- 1 2 3 Ranajangga Matim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. kaca 21.
- ↑ Ranajangga Matim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. kaca 18–19.
- ↑ Ranajangga Matim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. kaca 35.
- ↑ Ranajangga Matim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. kaca 26.
- ↑ Ranajangga Matim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. kaca 37.
- ↑ Ranajangga Matim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. kaca 22–23.
- ↑ Ranajangga Matim, R.A. (1956). Kidung Lakbok. kaca 20–21.
- 1 2 Dinas Perpustakaan jeung Arsip Kabupatén Ciamis. Katalog Buku Terbitan Daerah.
- ↑ Perpustakaan SMP Negeri 2 Tasikmalaya. Daptar Katalog Arsip No. 866.
- Rahmat, A.A., Lubis, N.H., & Widyonugrahanto. (2017). "Peranan Bupati R.A. Wiratanuningrat dalam pembangunan Kabupaten Tasikmalaya 1908-1937".
- Patanjala: Jurnal Penelitian Sejarah dan Budaya*. https://pustaka-bpnbkalbar.org/pustaka/patanjala-vol-9-no-3-september-2017/