Pulitik pecah beulah
Pulitik pecah beulah, pulitik adu domba, atawa divide et impera nyaéta kombinasi stratégi pulitik, militér, jeung ékonomi anu tujuanna pikeun meunangkeun jeung ngajaga kakawasaan ku cara mecahkeun kelompok gedé jadi kelompok-kelompok leutik anu leuwih gampang diéléhkeun. Dina kontéks séjén, pulitik pecah beulah ogé hartina nyegah kelompok-kelompok leutik pikeun ngahiji jadi hiji kelompok gedé anu leuwih kuat.
Mimitina, pulitik pecah beulah téh mangrupa stratégi perang anu diterapkeun ku bangsa-bangsa kolonialis ti mimiti abad ka-15 (Spanyol, Portugis, Walanda, Inggris, Prancis). Bangsa-bangsa éta ngalakukeun ékspansi jeung ngéléhkeun pikeun néangan sumber-sumber kabeungharan alam, utamana di wewengkon tropis. Lila-lila, métode pangéléhan ieu maranéhna ngalaman kamekaran, sahingga pulitik pecah beulah henteu deui sakadar jadi stratégi perang tapi leuwih jadi stratégi pulitik kakawasaan.[1]
Téknik
[édit | édit sumber]Unsur-unsur anu dijadikeun téknik dina politik ieu nyaéta:
- Nyiptakeun atawa ngadorong perpecahan dina masarakat pikeun nyegah aliansi anu bisa nentang kakawasaan anu berdaulat.
- Nulung jeung ngamajukeun jalma-jalma anu daék gawé bareng jeung kakawasaan anu berdaulat.
- Ngadorong kateupercayaan jeung permusuhan antara masarakat.
- Ngadorong konsumerisme anu boga kamampuhan pikeun ngalemahkeun biaya pulitik jeung militer.
Pulitik pecah beulah di Indonésia
[édit | édit sumber]Pulitik pecah beulah kaasup stratégi anu digunakeun ku penjajah kolonial Walanda pikeun ngadu domba antara karajaan-karajaan di Nusantara jeung anggota-anggotana (pangéran-pangéran) anu henteu puas jeung pamaréntahan raja karajaan-karajaan éta.
Politik pecah belah di Jawa
[édit | édit sumber]Walanda (VOC) ngalaksanakeun pulitik pecah beulah di antarana di Kasultanan Mataram anu hasilna Perjanjian Mataram jeung VOC taun 1743, Perjanjian Giyanti (1755) anu ngabagi Kasultanan Mataram jadi Surakarta jeung Yogyakarta, Perjanjian Salatiga (1757) anu ngabagi Surakarta jeung Mangkunegaran, sarta Perjanjian 1813 (jeung pamaréntah Inggris) anu ngabagi Yogyakarta jeung Pakualaman. Salian ti éta, aya ogé Perjanjian Cirebon 1688 anu ngabagi-bagi Kasultanan Cirebon.
Awal kamerdékaan Indonesia
[édit | édit sumber]Pikeun ngagagalkeun ngadegna Nagara Kesatuan Républik Indonesia (NKRI) pasca kamerdékaan Indonésia 1945, pulitik pecah beulah ogé jadi alat pikeun mecahkeun hiji bangsa supaya bisa éléhkeun kalawan tujuan meunangkeun jeung ngajaga kakawasaan ku cara mecah kelompok gedé jadi kelompok-kelompok leutik supaya leuwih gampang dikawasakeun.[2] Dina taun 1947-1948, Walanda ngabentuk nagara bonéka kalawan ngajangjikeun kamerdékaan ka sababaraha nagara bonéka anu geus dijieunna, di antarana Nagara Indonesia Wétan (ayeuna Papua), Nagara Sumatera Wétan, Nagara Madura, Nagara Pasundan, Nagara Sumatera Kidul, jeung Nagara Jawa Wétan.[3]
Dina Perang Dunya II, Jepang ngaku éléh ti tentara sekutu kalawan dibomna kota Hirosima jeung Nagasaki dina 6 jeung 8 Agustus 1945. Saenggeus Jepang nyerah ka sekutu dina 14 Agustus 1945, sekutu nganjurkeun Jepang pikeun ngalaksanakeun status quo, nyaéta ngajaga kaayaan anu aya dina waktu éta nepi ka kadatangan tentara sekutu ka Indonésia. Dina 16 Séptémber 1945, rombongan Walanda, wakil sekutu, ngabéréskeun di Tanjung Priok. Kadatangan tentara Sekutu ieu dibarengan ku NICA (Netherland Indies Civil Administration – pamaréntahan sipil Hindia Walanda) anu dipingpin ku Dr. Hubertus J. van Mook, anu disiapkeun pikeun muka rundingan dumasar pidato siaran radio Ratu Wilhelmina taun 1942 (statkundige conceptie atawa konsépsi kenegaraan).
Aya kakosongan pamaréntahan anu ngawasa di Indonésia anu diakibatkeun ku éléhna Jepang. Ku kituna, para pamuda (Golongan Muda) ngalakukeun penculikan ka Soekarno-Hatta anu saterusna nganjurkeun duanana ka Rengasdengklok dina 16 Agustus 1945.[4] Peristiwa Rengasdengklok kajadian dina 16 Agustus 1946, nyaéta penculikan dua bapak proklamator Républik Indonésia, Soekarno jeung Hatta, ka Karawang, Jawa Kulon, kalayan tujuan supaya gancang ngumumkeun kamerdékaan Indonésia dina 17 Agustus 1945. Tapi Walanda henteu ngaku kamerdékaan Indonésia 1945, sabab hayang balik ngaku kakawasaan. Hal ieu anu ngabalukarkeun agrési militér I taun 1947 jeung agrési militér II taun 1948.[4]
Agrési Walanda I jeung II
[édit | édit sumber]Saenggeus Indonésia merdéka dina 1945, Walanda masih kénéh boga urusan jeung Indonésia, nyaéta mulangkeun sakumna wilayah anu baheulana jajahan Walanda pikeun jadi bagian ti Nagara Kesatuan Républik Indonésia (NKRI). Pikeun jadi nagara anu berdaulat, sababaraha tahapan ngalawan Walanda dilakukeun pikeun ngajaga téritori anu geus diumumkeun ti Sabang nepi ka Merauké.
Perjanjian Linggarjati 1946
[édit | édit sumber]Perjanjian anu lumangsung di Linggarjati, Jawa Kulon, dihadiran ku pihak ti Indonésia anu diwakilan ku Sutan Syahrir jeung ti pihak Walanda diwakilan ku Wim Schermerhorn, anu ngahasilkeun résolusi anu ngalemahkeun Indonésia sacara de facto. Dina perjanjian éta ngan ukur ngaku Jawa, Sumatera, jeung Madura salaku bagian ti nagara Indonésia.
Agrési Militer Walanda I 1947
[édit | édit sumber]Dina 21 Juli 1947, Wakil Gubernur Jenderal Walanda Johannes van Mook netelakeun yén hasil Perundingan Linggarjati henteu berlaku deui jeung ngamimitian operasi militér anu dipikawanoh salaku Agrési Militer Walanda I anu lumangsung nepi ka 5 Agustus 1947.[5] Walanda nyebut operasi militér ieu salaku Aksi Polisionil jeung nyatakeun tindakan ieu minangka urusan doméstik. Tujuan utama agrési Walanda nyaéta ngarebut daérah-daérah perkebunan anu beunghar jeung daérah anu miboga sumber daya alam, utamana minyak.
Perjanjian Rénville 1948
[édit | édit sumber]Akibat agrési militér I anu dilakukeun Walanda, Amérika Sarikat turun tangan pikeun nganétralkeun kaayaan kalawan jadi panengah antara Indonésia jeung Walanda. Kaduana tuluy nandatanganan perjanjian Rénville dina 17 Januari 1948 di kapal perang Amérika Sarikat salaku tempat nétral USS Renville, anu ngalabuh di palabuhan Tanjung Priok, Jakarta.[6] Hasil tina perjanjian ieu, Indonésia hasil maksa gencatan senjata, tapi kaleungitan sabagéan wewengkonna. Walanda ngan ukur ngaku kedaulatan RI di Jawa tengah, Yogyakarta, jeung Sumatera, sarta ménta TNI narik pasukanana ti wewengkon pendudukan.
Agrési Militer Walanda II 1948
[édit | édit sumber]Dina 19 Désémber 1948, Walanda ngalanggar gencatan senjata jeung eusi Perjanjian Renville. Walanda ngagerakkeun 80.000 pasukanana tuluy nyerang ibu kota Indonésia anu waktu éta di Yogyakarta jeung ngalakukeun panangkapan ka Soekarno, Mohammad Hatta, Sjahrir jeung sababaraha tokoh séjén.[7]
Konférénsi Méja Bundar 1949
[édit | édit sumber]Akibatna, Amérika Sarikat deui ngadesek Walanda pikeun ngarunding jeung Indonésia dina Konférénsi Méja Bundar (KMB) di Dén Haag dina 2 Nopémber 1949, ngeunaan mulangkeun sakumna wilayah jajahan Walanda ka Indonésia, kaasup Papua di jero éta. Perjanjian ieu nyatakeun Walanda satuju pikeun mindahkeun kadaulatan pulitikna kana sakumna wilayah baheula Hindia Walanda ka Indonésia. Husus pikeun Papua Kulon jadi hiji-hijina bagian ti Hindia Walanda anu henteu dipindahkeun ka Indonésia sarta status Papua Kulon bakal dibahas sataun saterusna, nyaéta dina 1950.[8]
Nagara Bagian Indonesia Timur (Papua) di Indonesia
[édit | édit sumber]Salila 1947-1948, pihak Walanda ngahaja hayang ngawasaan Indonésia kalayan babari, sarta ngabagi-bagi jadi kelompok leutik, kalayan total 6 bagéan, diantarana diantarana Nagara Indonésia Timur (ayeuna Papua), Nagara Sumatera Timur, Nagara Madura, Nagara Pasundan, Nagara Sumatera Kidul, jeung Nagara Jawa Timur. Ti saprak 1950 nepi ka 1961, Walanda masih can mulangkeun Papua nepi ka 1961, dimana Walanda kedah mulangkeun Papua jadi bagian ti Indonesia dumasar hasil kesepakatan Konferensi Meja Bundar (KMB), di Den Haag, Walanda, anu bakal dibahas sataun saterusna, nyaéta dina 1950.[8]
Walanda masih ngawasaan Papua Barat minangka wilayah jajahanna, alesanna sabab Walanda masih hayang ngajaga pangaruhna di wewengkon Asia Pasifik samentara éta ogé ménta nguatkeun basis ékonomina di Papua. Walanda sacara diam-diam ngadegkeun nagara boneka Papua. Walanda ngamimitian kalawan ngabentuk komite anu dingaranan New Guinea Council dina tanggal 19 Oktober 1961. Adapun tugasna ngarancang Manifesto pikeun Kamerdékaan jeung Pamaréntahan Mandiri, bandéra nasional (Bandéra Bintang Kejora), cap nagara, milih "Hai Tanahku Papua" salaku lagu kabangsaan, jeung ménta masarakat pikeun dipikawanoh salaku urang Papua. Walanda ngaku bandéra jeung lagu ieu dina tanggal 18 Nopémber 1961, sarta peraturan ieu mimiti berlaku dina tanggal 1 Désémber 1961. Dina taun anu sarua, Walanda samentara éta ogé ngadegkeun pasukan Papoea Vrijwilligers Korps atawa Korps Relawan Papua (PVK), tentara buatan Walanda anu diwangun ku pribumi Papua.[9]
Rujukan
[édit | édit sumber]- ↑ Hartono, Rudi. "Memahami Operasi Strategi Devide et impera - Berdikari Online" (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-19.
- ↑ "Politik devide et Impera VOC - Donisaurus" (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-20. Archived 2025-02-21 di Wayback Machine
- ↑ Media, Kompas Cyber (2022-01-27). "Terbentuknya Republik Indonesia Serikat". KOMPAS.com (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-20.
- 1 2 Media, Kompas Cyber (2018-08-10). "Saat Sutan Syahrir Mendengar Berita soal Kekalahan Jepang dari Sekutu pada 10 Agustus 1945..." KOMPAS.com (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-20.
- ↑ "Agresi Militer Belanda I". Tribunnews.com (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-20.
- ↑ "Perjanjian Renville, Perjanjian yang Disahkan pada 17 Januari 1948 di Atas Kapal Amerika Serikat ya". Tribun Video (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-20.
- ↑ "Agresi Militer Belanda II, Penyerbuan Pasukan Belanda Terhadap Wilayah Republik Indonesia". Tribun Video (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-20.
- 1 2 Media, Kompas Cyber (2020-02-11). "Konferensi Meja Bundar: Latar Belakang, Tujuan, Hasil, dan Dampaknya". KOMPAS.com. Diaksés tanggal 2025-01-20.
- ↑ "Papua dan Ambisi Presiden Pertama". Historia - Majalah Sejarah Populer Pertama di Indonesia (Dina basa Indonesia). Diaksés tanggal 2025-01-20. Archived 2023-06-10 di Wayback Machine