Lompat ke isi

Pulitik sayap kénca

Nambah tutumbu
Ti Wikipédia Sunda, énsiklopédi bébas

Pulitik sayap kénca téh mangrupa spéktrum politik nu ngadukung kasataraan sosial jeung égalitarianisme, sarta mindeng nentang sistim hierarki sosial gaya katuhu. Pulitik kénca biasana ngasupkeun kaprihatinan ka jalma-jalma dina masarakat anu ku panganutna dianggap kurang untung batan batur, ogé kayakinan yén aya kateuadilan anu teu bisa dibenerkeun anu kudu dikurangan atawa dihapuskeun.[1] Numutkeun ka proféor éméritus ékonomi Barry Clark, panganut kénca "ngaku yén kamekaran manusa bakal kajadian lamun individu-individu ngiluan dina gawé babarengan—hubungan silih hormat—anu ngan bisa mekar lamun bédana nu kaleuleuwihi dina status, kakawasaan, jeung kabeungharan dihantemkeun."[2]

Dina spéktrum pulitik kénca–katuhu, istilah Kénca jeung Katuhu dijieun nalika Révolusi Perancis, nujul kana susunan korsi di États Généraux Perancis. Jalma-jalma anu datang di kénca biasana ngalawan Ancien Régime jeung monarki Bourbon sarta ngadukung Révolusi Perancis, ngawangun républik démokratis, jeung sékularisasi masarakat,[3] sedengkeun jalma-jalma anu di katuhu ngadukung institusi tradisional Ancien Régime. Pamakéan istilah Kénca jadi leuwih nunjul sanggeus mulangna monarki Perancis dina taun 1815, nalika istilah éta diterapkeun ka kelompok Indepéndén.[4] Kecap "sayap" mimiti ditambahkeun kana istilah Kénca jeung Katuhu dina ahir abad ka-19 (biasana kalayan maksud méréméhkeun), sarta istilah "sayap kénca" diterapkeun ka jalma-jalma anu boga pandangan agama jeung pulitik anu henteu biasa.

Istilah Kénca tuluy diterapkeun kana rupa-rupa gerakan, kawas gerakan républikanisme di Prancis dina abad ka-18, dituturkeun ku sosialisme,[5] kaasup anarkisme, komunisme, gerakan buruh, Marxisme, démokrasi sosial, jeung sindikalisme dina abad ka-19 jeung ka-20.[6] Ti saprak éta, istilah "sayap kénca" geus diterapkeun ka rupa-rupa gerakan, kaasup gerakan hak-hak sipil, gerakan féminis, gerakan hak aborsi, multikulturalisme, gerakan anti-perang, jeung gerakan lingkungan, ogé rupa-rupa idéologi partéy pulitik.[7]

Sajarah

[édit | édit sumber]

Pulitik sayap kénca mangrupakeun salasahiji spéktrum idéologi anu mibanda akar dina kahayang pikeun nyiptakeun kaadilan sosial, pemerataan ékonomi, jeung pemberdayaan masarakat kelas handap. Istilah ieu mimiti muncul dina mangsa Révolusi Prancis (1789-1799), nalika para pangrojong parobahan radikal jeung égalitarianisme datang di sisi kénca majelis.[8] Dina lila waktu, konsep politik sayap kénca berkembang ngawengku rupa-rupa ideologi kawas sosialisme, komunisme, jeung anarkisme.

Revolusi Perancis jeung Awal Mula Sayap Kénca

[édit | édit sumber]

Pulitik sayap kénca dimimitian ti Révolusi Prancis, nalika para anggota Majelis Nasional anu ngarojong parobahan sosial jeung ngaleungitkeun sistem féodal datang di sisi kénca.[9] Kelompok ieu nungtut kabentukna républik anu dumasar kana prinsip kabébasan, kasataraan, jeung duduluran (“Liberté, Égalité, Fraternité”). Perdebatan antara kaum kénca jeung katuhu di Prancis jadi dasar pikeun kabentukna spéktrum politik modérn.[10]

Abad ka-19: Perkembangan Sosialisme jeung Komunisme

[édit | édit sumber]

Dina abad ka-19, idéologi sayap kénca beuki terstruktur ku lahirna sosialisme jeung komunisme. Tokoh kawas Karl Marx jeung Friedrich Engels maénkeun peran penting dina ngabentuk téori-téori pulitik sayap kénca liwat karyana, “Manifesto Komunis” (1848).[11] Marx jeung Engels ngakritik kapitalisme salaku sistem anu nyiptakeun ketimpangan sosial jeung nyarankeun kabentukna masarakat tanpa kelas ngaliwatan révolusi prolétariat.[12]

Salian ti éta, gerakan buruh anu mekar dina abad ieu jadi dasar kakuatan politik sayap kénca. Serikat pagawe, anu memperjuangkeun hak-hak pagawe kawas gaji anu pantes jeung jam kerja anu manusiawi, jadi unsur penting dina ngawangun pangrojong pikeun ideologi ieu.[13]

Abad ka-20: Kebangkitan jeung Perjuangan Sayap Kénca

[édit | édit sumber]

Abad ka-20 ningali kebangkitan politik sayap kénca ngaliwatan rupa-rupa revolusi jeung kabentukna nagara-nagara anu dumasar kana ideologi ieu. Revolusi Bolshevik di Rusia taun 1917, anu dipingpin ku Vladimir Lenin, nandakeun ayana Uni Soviét minangka nagara komunis kahiji di dunya.[14] Kasuksésan ieu jadi inspirasi pikeun gerakan sayap kénca di rupa-rupa belahan dunya, kaasup Asia, Amérika Latin, jeung Afrika.[15]

Tapi, abad ieu ogé ditandaan ku konflik ideologi antara sayap kénca jeung katuhu, utamina dina mangsa Perang Tiis (1947-1991). Blok Wétan anu dipingpin ku Uni Soviét berlawanan jeung Blok Kulon anu didominasi ku nagara-nagara kapitalis.[16] Sayap kénca ogé nyanghareupan tantangan internal, kawas perpecahan antara komunisme jeung sosialisme demokratik, ogé kritik kana kabijakan otoriter anu diimplementasikeun di sababaraha nagara komunis.[17]

Politik Sayap Kénca di Nagara Dunia Katilu

[édit | édit sumber]

Di nagara-nagara dunya katilu, politik sayap kénca sering dikaitkeun jeung perjuangan ngalawan kolonialisme jeung impérialisme. Pamimpin kawas Che Guevara jeung Fidel Castro di Amérika Latin jadi simbol perjuangan ngalawan dominasi asing jeung ketimpangan sosial.[18] Di Afrika, gerakan sayap kénca ngarojong dékolonisasi jeung pangwangunan masarakat anu leuwih adil, kawas anu katingali dina kabijakan sosialisme Afrika ku Julius Nyerere di Tanzania.[19]

Parobahan Sayap Kénca di Éra Modéren

[édit | édit sumber]

Dina ahir abad ka-20 jeung awal abad ka-21, politik sayap kénca ngalaman transformasi gedé. Partéy-partéy sosial demokrat di Éropa mimiti ngadopsi pendekatan anu leuwih moderat, narima unsur pasar bebas bari tetep ngajaga komitmen kana kaadilan sosial.[20] Gerakan anyar kawas ékososialisme muncul minangka réspon kana krisis lingkungan global, ngagabungkeun kaadilan sosial jeung kaberlanjutan ékologis.[21]

Référénsi

[édit | édit sumber]
  1. ↑ Internet Archive, T. Alexander; Tatalovich, Raymond (2003). Cultures at war : moral conflicts in western democracies. Peterborough, Ont. : Broadview Press. ISBN 978-1-55111-334-0.
  2. ↑ Clark, Barry (1998). Political Economy: A Comparative Approach. Westport, Connecticut: Praeger Press. ISBN 9780275958695..
  3. ↑ Internet Archive, Andrew (2006). The government and politics of France. London ; New York, NY : Routledge. ISBN 978-0-415-35732-6.
  4. ↑ Internet Archive, Pierre (1931-; historien). Directeur de la publication (1998). Realms of memory : the construction of the French past. Volume III, Symbols. New York : Columbia University Press. ISBN 978-0-231-10926-0. Pemeliharaan CS1: Lokasi penerbit (link) Pemeliharaan CS1: Nama numerik: authors list (link)
  5. ↑ Internet Archive, Alan (2010). The case for socialism. Chicago, IL : Haymarket Books ; [Minneapolis, Minn.] : [distributor] Consortium Book Sales and Distribution. ISBN 978-1-60846-073-1.
  6. ↑ Internet Archive, Jean François (2009). Last exit to Utopia : the survival of socialism in a post-Soviet era. New York : Encounter Books. ISBN 978-1-59403-264-6. Pemeliharaan CS1: Lokasi penerbit (link)
  7. ↑ Harvey, Fiona (2014-09-05). "Green party to position itself as the real left of UK politics". The Guardian (Dina basa Inggris (Britania)). ISSN 0261-3077. Diaksés tanggal 2025-01-16.
  8. ↑ Lefebvre, Georges (1962). The French Revolution. Columbia University Press. Columbia University Press.
  9. ↑ Soboul, Albert (1977). A Short History of the French Revolution 1789-1799. University of California Press.
  10. ↑ Furet, François (1981). Interpreting the French Revolution. Cambridge University Press.
  11. ↑ Marx, Karl; Engels, Friedrich (1848). The Communist Manifesto.
  12. ↑ McLellan, David (1973). Karl Marx: His Life and Thought. Harper & Row.
  13. ↑ Hobsbawm, Eric (1962). The Age of Revolution: Europe 1789-1848. Weidenfeld & Nicolson.
  14. ↑ Pipes, Richard (1990). The Russian Revolution. Vintage.
  15. ↑ Service, Robert (2007). Comrades: A History of World Communism. Harvard University Press.
  16. ↑ Gaddis, John Lewis (2005). The Cold War: A New History. Penguin.
  17. ↑ Fitzpatrick, Sheila (1994). The Russian Revolution. Oxford University Press.
  18. ↑ Anderson, Jon Lee (1997). Che Guevara: A Revolutionary Life. Grove Press.
  19. ↑ Nyerere, Julius (1966). Freedom and Unity: A Selection from Writings and Speeches 1952-65. Oxford University Press.
  20. ↑ Giddens, Anthony (1998). The Third Way: The Renewal of Social Democracy. Polity Press.
  21. ↑ Kovel, Joel (2002). The Enemy of Nature: The End of Capitalism or the End of the World?. Zed Books.
Dicomot ti "https://su.wikipedia.org/w/index.php?title=Pulitik_sayap_kénca&oldid=675449"