Sungai Citanduy
Sungai Citanduy nyaéta walungan pangpanjangna di Priangan Wétan, ngalir ngawatesan Propinsi Jawa Barat jeung Jawa Tengah. Walungan ieu mangrupa salah sahiji DAS utama di Jawa Kulon.
Géografi
[édit | édit sumber]Sungai Citanduy ngalir ti hulu di pagunungan Priangan Wétan, ngaliwatan Kabupatén Ciamis, Kota Banjar, jeung Kabupatén Cilacap. Walungan ieu ahirna bermuara di Samudra Hindia.
Kota Banjar jeung situs cagar budaya Kokoplak ayana henteu jauh ti aliran walungan ieu.
Fungsi
[édit | édit sumber]Sungai Citanduy boga peran penting pikeun:
- Irigasi: Ngairigan sawah-sawah di wewengkon Ciamis, Banjar, jeung Cilacap.
- Transportasi: Dina jaman baheula, walungan ieu dipaké pikeun ngangkut hasil bumi.
- Ekonomi: Sumber lauk, pasir, jeung cai pikeun masarakat sapanjang aliran.
Sajarah
[édit | édit sumber]Walungan Citanduy disebut Tjitanduj dina naskah Kidung Lakbok taun 1956.[1] Dina naskah éta (Pupuh 10), dicaritakeun perang antara Ratu Ineung Buana jeung Ratu Agung Tambakbaja, nalika pasukan anu kalodoh "mundur ngukuj ka Tjitanduj".[2]
Reklamasi Rawa Lakbok (1924)
[édit | édit sumber]Taun 1924, Pamaréntah Hindia Walanda ngamimitian proyék reklamasi Rawa Lakbok ku cara ngaluriskeun aliran Citanduy pikeun ngaringkeun rawa gambut anu lega 3.000 héktar.[3][4] Proyék ieu digulirkeun ku Bupati Ciamis R.A.A. Wiratanuningrat (1926), anu ngaluarkeun kawijakan Hak Milik Tanah pikeun patani.[3] Ieu nyababkeun migrasi patani ti Banyumas jeung Ciamis, anu ngajadikeun masarakat Lakbok bilingual (Sunda Ciamis–Jawa Banyumasan).[3]
Ramalan "Bandjar Bakal Bandjir"
[édit | édit sumber]Dina bagian prosa Kidung Lakbok aya ramalan "Bandjar bakal bandjir".[1] Para panalungtik lokal niténan yén Kota Banjar perenahna di cekungan Citanduy. Nalika Citanduy diluriskeun (1924), résiko banjir di hilir ningkat. Sastra kuno nangkep ancaman bencana ieu jeung ngaramalkeun dina wangun mantra.[1]
Angkutan Sédimén jeung Morfologi
[édit | édit sumber]Numutkeun tesis Institut Teknologi Bandung taun 2023, Citanduy Hilir ngalaman paningkatan sédiméntasi jeung parobahan morfologi anu signifikan.[5]
Panalungtikan ieu ngagunakeun aplikasi HEC-RAS 6.1 pikeun simulasi angkutan sédimén. Hasilna némbongkeun:[5]
- Dina usum hujan, beban sédimén leuwih luhur alatan ngaronjatna aliran cai jeung erosi di hulu.
- Sampel sédimén dasar némbongkeun dominasi pasir jeung silt.
- Citanduy Hilir ngalaman erosi jeung sédiméntasi, utamana di bagian anu ngalengkung (meandering).
Tingali ogé
[édit | édit sumber]Rujukan
[édit | édit sumber]- 1 2 3 Prawiraatmadja, M. Karso. Wawatjan Kidung Lakbok. Banjar: 31 Agustus 1956.
- ↑ "Kidung Lakbok". Wikisource Basa Sunda. Diaksés tanggal 29 Méi 2026.
- 1 2 3 "Sejarah Desa Sukanagara". Desa Sukanagara Lakbok. Diaksés tanggal 29 Méi 2026. [tumbu nonaktif]
- ↑ "Rawa Lakbok, Lahan Gambut yang Tersisa di Jawa". National Geographic Indonesia. Diaksés tanggal 29 Méi 2026.
- 1 2 Putranda, Jovan. (2023). Kajian Angkutan Sedimen dan Morfologi Sungai Citanduy Hilir. Tesis Magister Pengelolaan Sumber Daya Air, Institut Teknologi Bandung.