Toponimi Sunda
Toponimi Sunda nyaéta bahasan ngeunaan asal-usul nami tempat (toponim) anu aya di wewengkon Tatar Sunda. Toponimi di dunya Sunda miboga ciri khas anu unik, di mana nami tempat mindeng pisan patali jeung kaayaan alam sarta lingkungan sabudeureunana.[1]
Klasifikasi Toponimi Sunda
[édit | édit sumber]Nurutkeun sawatara ahli sarta rujukan sajarah, nami tempat di Tatar Sunda sacara umum bisa dibagi jadi sababaraha kelompok:[2]
1. Aspek Hidrografi (Cai)
[édit | édit sumber]Nami tempat anu dimimitian ku kecap "Ci" (cai), anu nuduhkeun yén éta wewengkon deukeut ka walungan, pancuran, atawa sumber cai. Contona: Citarum, Cianjur, sarta Cibubur.
2. Aspek Flora (Tutuwuhan)
[édit | édit sumber]Nami tempat anu dicandak tina nami tatangkalan anu loba tumuwuh di éta wewengkon jaman baheula. Contona:
3. Aspek Geomorfologi
[édit | édit sumber]Nami tempat dumasar kana wangun taneuh atawa béntang alam. Contona: Pasir hayam, Lembang, sarta Tanjungsiang.
4. Aspék Awalan "Ki-" (Personifikasi Tutuwuhan)
[édit | édit sumber]Nami tempat anu dimimitian ku kecap Ki- nuduhkeun kana nami tutuwuhan leuweung anu miboga ciri fisik atawa mangpaat tinangtu.[2] Jonathan Rigg nétélakeun yén awalan "Ki" mangrupa ciri khas basa Sunda dina méré ngaran kana rupa-rupa spésiés kai di leuweung.[1]
Sababaraha conto toponimi anu asalna tina nami tutuwuhan awalan "Ki" di antarana:
- Cihideung / Kihideung: Dicandak tina nami tangkal nu kaina hideung atawa poék, sapertos jenis Diospyros.[3]
- Kiputri: Nami tempat anu dicandak tina tangkal Podocarpus neriifolius. Heyne nyatet yén kai ieu kacida hargana pikeun konstruksi imah.[3]
- Kicoréat: Nunjukkeun wewengkon anu loba tangkal Spathodea campanulata, anu kembangna beureum ngagedur.[1]
5. Aspék Awalan "Pang-" (Lokatif-Instruméntal)
[édit | édit sumber]Nami tempat anu dimimitian ku kecap Pang- biasana nuduhkeun kana tempat anu dipaké pikeun hiji kagiatan, atawa tempat ayana hiji alat.[1] Dina élmu basa, awalan "Pang-" fungsina pikeun ngawangun kecap barang anu miboga harti lokatif (nunjukkeun tempat).[2]
Sababaraha conto toponimi anu nganggo awalan "Pang-" di antarana:
- Pangandaran: Asalna tina kecap andar (ngumbara), hartina tempat panyimpangan para pangumbara atawa pamayang.[1]
- Pangalengan: Nunjukkeun wewengkon anu janten tempat pangreureuhan atawa ngokolakeun hasil bumi.[2]
- Panguyahan: Tempat anu baheulana dipaké pikeun nunda atawa nyieun uyah.[1]
- Pangrango: Nami gunung anu asalna tina kecap rango (tina nami tutuwuhan Ki Rango).[3]
6. Aspék Flora: Buah-buahan
[édit | édit sumber]Nami tempat di Tatar Sunda ogé sering dicandak tina nami tangkal buah-buahan anu janten ciri khas di éta wewengkon, boh anu dipelak di pakarangan atanapi anu liar di leuweung.[3]
Salah sahiji conto anu kasohor nyaéta:
- Kandari atanapi Gandaria (Lat. Bouea macrophylla): Nami tempat sapertos Cikandari atanapi Gandaria asalna tina nami tangkal buah anu miboga kakuatan kai anu hadé sarta buah anu bisa dikonsumsi.<ref name="Rigg"_>[3]
- Kupa (Lat. Syzygium polycephalum): Nami tempat sapertos Cikupa nuduhkeun wewengkon anu baheulana loba dituwuhan ku tangkal kupa atawa gowok.[2]
Toponimi dumasar Nami Jati
[édit | édit sumber]Nami-nami tempat di Tatar Sunda anu nganggo unsur kecap Jati miboga harti sajarah anu raket jeung kabeungharan leuweung di éta wewengkon. Nurutkeun panalungtikan botani ékonomi K. Heyne, tangkal jati (Tectona grandis L.f.) mangrupa tutuwuhan anu miboga ajén ékonomi pangluhurna kusabab kualitas kaina anu kacida awétna.[3]
Sababaraha conto pola toponimi jati di antarana nyaéta:
- Jatinangor: Nami tempat anu asalna tina kecap Jati sarta Nangor (tina nami tutuwuhan séjén atanapi kaayaan alam). Ieu nunjukkeun wewengkon anu baheulana mangrupa lahan perkebunan jati sarta karet di Sumedang.
- Jatiwangi: Nunjukkeun ajén ékonomi jati anu kacida luhurna (wangi/mulya) pikeun masarakat Majalengka jaman harita.[1]
- Jatinegara: Simbol kakuatan wewengkon anu diibaratkeun kana kakuatan kai jati anu moal bobo ku parobahan jaman.[2]
Rujukan
[édit | édit sumber]- 1 2 3 4 5 6 7 Rigg, J. (1862). A Dictionary of the Sunda Language of Java. Batavia: Lange & Co.
- 1 2 3 4 5 6 Danadibrata, R.A. (2006). Kamus Basa Sunda. Bandung: Panitia Penerbitan Kamus Basa Sunda.
- 1 2 3 4 5 6 Heyne, K. (1913). De nuttige planten van Nederlandsch-Indië. Batavia: Ruygrok & Co. Kaca 45.
 |
Artikel ieu mangrupa taratas, perlu disampurnakeun. Upami sadérék uninga langkung paos perkawis ieu, dihaturan kanggo ngalengkepan. |