Uteuk

Dina sasatoan, uteuk, otak, atawa encephalon (Yun. "di jero hulu"), mangrupa puseur pangaturan sistem saraf puseur. Di lolobana sato, uteuk téh ayana dina hulu, ditutup ku tangkorak, sarta deukeut ka parabot tempoan sénsori primér, pangrungu, ékuilibriosépsi, pangrasa, jeung olfaksi.[1]
Di manusa, uteuk téh organ pikeun mikir. Vertebrata lolobana boga uteuk, sedengkeun invertebrata uteukna dipuseurkeun atawa dina bentuk kumpulan ganglion, anapon sato primitif sarupaning spons teu boga uteuk pisan. Uteuk téh wangunna pajeulit pisan. Misalna baé uteuk manusa nu ngandung leuwih ti 100 miliar neuron, nu disambungkeun ka 10.000 neuron lianna.
Uteuk manusa
[édit | édit sumber]Orok lahir kalayan rasio massa uteuk kana massa awak anu kacida gedéna (kinten-kinten 12 persén). Uteuk—utamana kortéks sérébral—terus tumuwuh kalayan gancang dina tilu taun munggaran kahirupan, nyaéta mangsa diajar anu kacida gancangna. Nalika ngahontal umur genep taun, massa otak budak geus ngahontal 90 persén tina massa otak jalma dewasa.[2]
Rata-rata volume uteuk awéwé dewasa jaman ayeuna téh 150 séntiméter kubik leuwih leutik batan otak lalaki dewasa. Lamun bias budaya jeung cara ngasuh barudak diperhatikeun, teu aya bukti nu jelas ngeunaan ayana béda dina tingkat kecerdasan sacara umum antara lalaki jeung awéwé. Béda massa uteuk manusa sabarat 150 gram téh lain hal anu signifikan.[3]
Jalma dewasa anu ngalaman mikrosefali sarta boga ukuran otak nu leutik pisan bakal ngalaman gangguan kognitif anu parah; massa otakna ngan ukur antara 450 nepi ka 900 gram. Jelas pisan, lamun urang niténan massa otak anu beuki leutik, aya hiji wates kritis; lamun massa otak aya di handapeun wates éta, fungsina bakal kaganggu parah pisan dibandingkeun jeung fungsi otak manusa dewasa anu normal.[3]
Otak manusa (teu kaasup otak leutik, anu sigana mah henteu aub dina fungsi kognitif) ngandung kira-kira sapuluh miliar unsur panyambung anu disebut neuron. Otak leutik, anu perenahna di handapeun korteks serebral di bagian tukang sirah, ngandung kira-kira sapuluh miliar neuron deui.[4]
Manusa munggaran anu miboga volume otak nu ampir sarua jeung manusa modérn nyaéta Homo erectus. Mangtaun-taun lilana, spésimén utama Homo erectus asalna ti Cina sarta diperkirakeun umurna geus satengah juta taun. Dina taun 1976, Richard Leakey ti National Museums of Kenya ngalaporkeun kapanggihna tangkorak Homo erectus nu kaayaanana ampir lengkep di lapisan batu nu umurna hiji satengah juta taun. Kusabab spésimén Homo erectus ti Cina kapanggih bareng jeung sésa-sésa seuneu unggun, bisa jadi karuhun urang geus bisa ngadalikeun seuneu ti saprak leuwih ti satengah juta taun ka tukang.[5]
Sistem uteuk
[édit | édit sumber]Nalika urang niténan hiji objék di beulah katuhu, kadua panon neuteup ka arah widang pandang katuhu; kitu deui, nalika urang niténan objék di beulah kénca, kadua panon neuteup ka arah widang pandang kénca. Nanging, ku sabab ayana sambungan saraf optik, widang pandang katuhu diprosés di hémisfér kénca, sarta widang pandang kénca diprosés di hémisfér katuhu. Sora anu kadéngé ku ceuli katuhu utamana diprosés di hémisfér kénca otak, sarta sabalikna—sanajan henteu mutlak kitu, sabab sababaraha sora anu kadéngé ku ceuli kénca ogé diprosés di hémisfér kénca. Parobahan sisi fungsi (crossover) sapertos kieu henteu lumangsung dina indra pangambeu anu sipatna leuwih primitif; bau anu dideteksi ku liang irung kénca wungkul diprosés sapinuhna di hémisfér kénca. Nanging, informasi anu dikirimkeun antara otak jeung anggota awak téh ngalaman panyilangan: objék anu diraba ku leungeun kénca utamana dirasa atawa dipikawanoh di hémisfér katuhu otak, sedengkeun paréntah pikeun leungeun katuhu nulis diprosés di hémisfér kénca. Dina 90 persén manusa, puseur basa (kamampuh nyarita) perenahna di hémisfér kénca otak.[6]
Sistem jaringan anu rumit saperti corpus callosum némbongkeun yén interaksi antara dua belahan otak téh mangrupa fungsi anu penting pisan pikeun manusa.[7]
Hemisfer kénca otak ngolah informasi sacara runtuy; sedengkeun hemisfer katuhu ngolahna sacara sakaligus tur ngaksés sababaraha asupan dina waktu nu sarua. Hemisfer kénca jalan sacara séri, sedengkeun hemisfer katuhu jalan sacara paralel. Hemisfer kénca téh ibarat komputer analog.[8]
Pamikiran intuitif otak katuhu mampuh nangkep pola sarta hubungan anu kacida rumitna pikeun kahontal ku otak kénca, sarta bisa ogé ngadetéksi pola anu sabenerna mah teu aya. Sikep skeptis jeung kritis lain ciri has tina otak katuhu.[9]
Tujuan urang téh nyaéta pikeun nimu pola-pola tina alam (ngagunakeun otak katuhu), tapi loba pola hasil imajinasi anu henteu luyu jeung data. Ku kituna, unggal pola anu diusulkeun kudu dianalisis sacara kritis ku otak kénca. Usaha néangan pola tanpa analisis kritis—atawa sikep skeptis anu kaku tanpa usaha néangan pola—mangrupakeun pendekatan élmu pangaweruh anu henteu lengkep; pikeun ngahontal pangaweruh sacara éféktif, diperlukeun gawé bareng ti kadua fungsi otak éta.[10]
Bagian uteuk
[édit | édit sumber]Néokortéks
[édit | édit sumber]Bagian-bagian utama néokortéks nyaéta lobus frontal, pariétal, témporal, jeung oksipital.[11] Abstraksi utama tina néokortéks nyaéta basa simbolik manusa—hususna maca, nulis, jeung matématika. Abstraksi-abstraksi ieu katempona merlukeun gawé bareng antara lobus témporal, pariétal, jeung frontal, sarta kamungkinan ogé lobus oksipital. Sanajan kitu, henteu sakabéh basa simbolik patali jeung néokortéks.[12]
Lobus frontal
[édit | édit sumber]Lobus frontal katembongna patali jeung fungsi ngarencanakeun sarta ngadalikeun tindakan.[11] Fungsi séjén tina lobus frontal nyaéta ngatur sikep awak manusa nu nangtung ajeg dina dua suku. Awak urang bisa jadi moal sanggup nangtung ajeg dina dua suku lamun lobus frontal henteu mekar kalawan sampurna. Ku cara nangtung dina dua suku, urang bisa ngagunakeun leungeun pikeun ngalakukeun rupa-rupa pagawéan, nu antukna sacara signifikan ningkatkeun aspék budaya jeung fisiologis manusa.[13]
Lobus oksipital
[édit | édit sumber]Lobus oksipital patali jeung fungsi panénjoan, nyaéta indra nu dominan pikeun manusa jeung primata séjénna.[11]
Lobus temporal
[édit | édit sumber]Lobus temporal patali jeung rupa-rupa tugas persepsi anu kompléks.[11] Inpormasi visual tina panon asup kana otak manusa—hususna kana lobus oksipital, anu perenahna di bagian tukang sirah—sedengkeun inpormasi auditori asup kana bagian luhur lobus temporal, anu perenahna di handapeun pelipis. Bukti séjén némbongkeun yén rupa-rupa komponén néokortéks ieu kurang mekar dina diri jalma anu lolong, bisu, atawa tuli. Kamampuh pikeun ngahubungkeun rangsangan sora (auditori) jeung visual ogé perenahna di lobus temporal. Karuksakan dina lobus temporal bisa ngabalukarkeun sabangsa afasia—hususna, henteu mampuh pikeun mikawanoh kecap-kecap nu diucapkeun. Nu matak narik perhatian, pasién nu ngalaman karuksakan otak saperti kitu bisa jadi tetep mibanda kamampuh nyarita tapi henteu mampuh komunikasi ngaliwatan basa tinulis, atawa sabalikna.[14] Rupa-rupa ékspérimén némbongkeun yén karuksakan dina lobus témporal katuhu ngabalukarkeun wangun husus amnésia non-verbal, sedengkeun karuksakan dina lobus témporal kénca ngabalukarkeun leungitna ingetan linguistik.[15]
Lobus parietal
[édit | édit sumber]Lobus parietal boga peran dina persepsi spasial sarta patukeuran informasi antara otak jeung bagian awak séjénna.[11] Kamampuh urang pikeun maca jeung nyieun peta, nangtukeun posisi diri sacara spasial dina tilu diménsi, sarta ngagunakeun simbol-simbol anu luyu—anu kabéhanana bisa jadi patali jeung pamekaran atawa pamakéan basa—bakal kaganggu parah lamun aya karuksakan dina lobus pariétal, nyaéta bagian otak anu perenahna di deukeut luhureun sirah. Karuksakan dina angular gyrus néokortéks—anu mangrupa bagian tina lobus pariétal—ngabalukarkeun aléksia, nyaéta kaayaan henteu mampuh mikawanoh kecap-kecap tinulis. Lobus pariétal katempona boga peran dina sagala rupa wangun basa simbolik manusa; sarta di antara sagala rupa karuksakan otak, tatu dina lobus pariétal ngabalukarkeun panurunan kecerdasan anu paling signifikan lamun diukur dumasar kana kagiatan sapopoé.[12]
Bacaan salajengna
[édit | édit sumber]- Junqueira, L.C., and J. Carneiro (2003). Basic Histology: Text and Atlas, Tenth Edition. Lange Medical Books McGraw-Hill. ISBN 0-07-121565-4. Pamiaraan CS1: Loba ngaran: daptar pangarang (tumbu)
- Sala, Sergio Della, editor. (1999). Mind myths: Exploring popular assumptions about the mind and brain. J. Wiley & Sons, New York. ISBN 0-471-98303-9. Pamiaraan CS1: Loba ngaran: daptar pangarang (tumbu)
- Vander, A., J. Sherman, D. Luciano (2001). Human Physiology: The Mechanisms of Body Function. McGraw Hill Higher Education. ISBN 0-07-118088-5. Pamiaraan CS1: Loba ngaran: daptar pangarang (tumbu)
Rujukan
[édit | édit sumber]- Brain, Wikipédia édisi basa Inggris per 13 April 2007
Tumbu kaluar
[édit | édit sumber]- How Your Brain Works at HowStuffWorks
- Brain Tutorial Archived 2009-03-25 di Wayback Machine
- Comparative Mammalian Brain Collection
- Brain Research News from ScienceDaily
- BrainInfo for Neuroanatomy
- Neuroscience for kids
- Answers to several brain related questions of curious kids Archived 2007-04-27 di Wayback Machine
- Everything you wanted to know about the brain — Provided by New Scientist.
- Fact sheets on brain injury - causes, effects and coping strategies Archived 2008-06-18 di Wayback Machine
- neuroscience wiki[tumbu nonaktif]
- BrainMaps.org Archived 2020-04-02 di Wayback Machine, interactive high-resolution digital brain atlas based on scanned images of serial sections of both primate and non-primate brains
- Scientific American Magazine (September 2003 Issue) Ultimate Self-Improvement
- An orderly article about the brain
- Spastic cerebral palsy symptoms Archived 2007-05-15 di Wayback Machine
- Brain.com - Information on the brain
- Brain Research and Information Network (B.R.A.I.N.) Archived 2007-07-03 di Wayback Machine
Rujukan
[édit | édit sumber]- ↑ H. Timotius, Prof. Dr. Kris (2018). Otak dan PerilakuH. Timotius. Jakarta: Penerbit Andi. hlm. 52. ISBN 9789792963823. Disungsi 21 Juli 2024 Salah ngutip: Parameter "”" tidak sah pada tanda
<<ref>. Parameter yang didukung adalah: details, dir, follow, group, name. - ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 29. ISBN 9786231344571.
- 1 2 Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 30. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (Jakarta). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 35. ISBN 9786231344571. Pamiaraan CS1: Taun (tumbu)
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 81. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 147. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 153. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Kpeustakaan Populer Gramedia. hlm. 155. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 166. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 169. ISBN The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia.
- 1 2 3 4 5 Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 62. ISBN 9786231344571.
- 1 2 Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 66. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 63. ISBN The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 64. ISBN 9786231344571.
- ↑ Rahman, Fatkhur (2025). The Dragons of Eden, Spekulasi Tentang Evolusi Kecerdasan Manusia. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. hlm. 65. ISBN 9786231344571.
- Kasalahan CS1: tanggal
- Pamiaraan CS1: Taun
- Kasalahan CS1: ISBN
- Pamiaraan CS1: Loba ngaran: daptar pangarang
- Kasalahan CS1: ngaran generik
- Tutumbu kategori Commons ditangtukeun sacara lokal
- Webarchive template wayback links
- Sistim saraf puseur
- Organ
- Kaca ngagunakeun tutumbu magis ISBN.
- Halaman dengan kesalahan referensi