Lompat ke isi

Daptar Raja Panjalu Ciamis

Nambah tutumbu
Ti Wikipédia Sunda, énsiklopédi bébas

Daptar Raja Panjalu Ciamis nyaéta daptar nu ngawengku para pamingpin atanapi Raja anu kantos nyepeng pamingpin di Karajaan Panjalu, hiji karajaan kuno di Jawa Kulon anu puseur dayeuhna aya di wewengkon Kacamatan Panjalu, Kabupatén Ciamis. Sajarah raja-raja Panjalu raket patalina sareng rupa-rupa titinggal sajarah sapertos Situ Lengkong sarta tradisi Upacara Adat Nyangku anu masih kénéh dilaksanakeun dugi ka ayeuna.[1][2]

Prabu Sanghyang Rangga Gumilang

[édit | édit sumber]

Prabu Sanghyang Rangga Gumilang naék tahta salaku Raja Panjalu. Ti saprak harita, période kebataraan di Panjalu réngsé. Anjeunna ngadegkeun kaprabon di Dayeuhluhur, Maparah, sarta miwarangan (nikah) ka saurang putri ti Galuh anu jenenganana Ratu Permanadéwi. Tina pernikahan éta, sang Prabu kagungan putra anu dijenenganan Sanghyang Rangga Lembu Sampulur I. Makam (pajaratan) Sanghyang Rangga Gumilang perenahna di Cipanjalu[3].

Prabu Sanghyang Lembu Sampulur I

[édit | édit sumber]

Sanghyang Lembu Sampulur I naék tahta salaku Raja Panjalu ngagentos ramana. Tina hasil pernikahanana, anjeunna kagungan putra anu dijenenganan Sanghyang Cakradéwa.[3]

Prabu Sanghyang Cakradéwa

[édit | édit sumber]

Sanghyang Cakradéwa miwarangan (nikah) ka saurang putri Galuh anu jenenganana Ratu Sari Kidang Pananjung. Tina pernikahan éta, anjeunna kagungan genep putra-putri, nyaéta:

  1. Sanghyang Lembu Sampulur II
  2. Sanghyang Borosngora
  3. Sanghyang Panji Barani
  4. Sanghyang Anggarunting
  5. Ratu Mamprang Kancana
  6. Ratu Pundut Agung (diperistri ku Maharaja Sunda).

Pajaratan (makam) Prabu Sanghyang Cakradéwa perenahna di Cipanjalu.

Dumasar kana carita dina Babad Panjalu, Prabu Sanghyang Cakradéwa téh saurang raja anu adil sarta wijaksana. Di handap pamingpinna, Panjalu jadi karajaan anu ma'mur sarta dipikaajrih.[4] Hiji waktu, sang prabu nepikeun kahayangna di poé kolot engké pikeun ninggalkeun tahta sarta jadi Resi atawa patapa (lengser kaprabon ngadeg pandita). Ku kituna, sang prabu ngangkat putra cikalna, Sanghyang Lembu Sampulur II, jadi putra mahkota. Samentara putra kaduana, nyaéta Sanghyang Borosngora, disiapkeun pikeun jadi Patih sarta Senapati Karajaan (panglima perang).[5] Jalaran kitu, Sanghyang Borosngora angkat ngalalana, guguru ka para brahmana, patapa, sarta wiku sakti di sakuliah tanah Jawa pikeun néangan rupa-rupa élmu kasaktian sarta élmu perang.[6]

Sababaraha taun ti harita, sang pangéran mulang tina panglalanaanana sarta disambut kalayan upacara anu pohara rongkahna di kaprabon Dayeuhluhur.[7] Prabu Sanghyang Cakradéwa kacida hookeun nyambut datangna putra anu geus lila angkat téh. Dina hiji acara, sang prabu ménta ka Sanghyang Borosngora pikeun némbongkeun kaahliénna dina olah perang ku cara adu pedang ngalawan Sanghyang Lembu Sampulur II di hareupeun para pajabat istana. Nalika kadua pangéran éta nuju ngadu jajatén, teu kahaja kaén anu nutupan bitis Sanghyang Borosngora nyingkab, sarta katingali aya rajah (tato) anu nandakeun yén anjeunna nganut élmu kasaktian aliran hideung.[7]

Prabu Sanghyang Cakradéwa kacida kuciwana. Élmu éta dianggap teu luyu jeung Anggon-anggon Kapanjaluan (falsafah hirup urang Panjalu), nyaéta: mangan karana halal, paké karana suci, tékad-ucap-lampah sabenerna, sarta Panjalu tunggul rahayu, tangkal waluya. Sang Prabu geuwat maréntahkeun Sanghyang Borosngora pikeun miceun élmu larangan éta sarta néangan "Élmu Sajati", nyaéta élmu anu bener, suci, sarta nungtun kana jalan kasalametan. Salaku tanda naha Sanghyang Borosngora geus ngawasa élmu sajati atawa acan, sang prabu méré bekel mangrupa gayung batok kalapa anu dasarna dibolongan (tiris), sahingga moal bisa nampung cai. Upami sang pangéran geus hasil ngawasa élmu sajati, anjeunna bakal bisa nyiuk cai ku éta gayung bocor.[8]

Pikeun kadua kalina, Sanghyang Borosngora ninggalkeun kaprabon. Anjeunna leumpang teu tangtu arah sabab teu terang dimana kudu néangan élmu anu dimaksud ku ramana. Tungtungna, anjeunna calik mitembeyan (semadi), ngaheningkeun cipta, neneda ka Sanghyang Tunggal supados dipaparin pituduh. Sanggeus lila semadi, anjeunna meunang pituduh yén nu boga élmu éta téh aya di peuntas lautan, nyaéta di tanah suci Mekah, Jazirah Arab. Ku kasaktianana, Sanghyang Borosngora nepi ka Mekah dina sakedap nétra.

Di Mekah, Sanghyang Borosngora nanya ka unggal jalma nepi ka ditunjukkeun pikeun nemu saurang lalaki anu linggih dina ténda di gurun keusik. Nalika muka tabir ténda, anjeunna ningali saurang lalaki sepuh. Kusabab reuwas ku datangna tamu, péna anu dicepeng ku éta lalaki ragrag sarta nanceb kana keusik. Lalaki misterius éta negur sang pangéran sabab datang teu ngucapkeun salam. Lalaki éta (anu tétéla nyaéta Sayidina Ali bin Abi Thalib R.A.) ménta Sanghyang Borosngora nyabut éta péna. Sanajan geus ngaluarkeun sakabéh tanaga lapis, éta péna teu oyag-oyag acan. Sanghyang Borosngora sadar yén anjeunna nuju nyanghareupan jalma sakti. Anjeunna tuluy masrahkeun diri sarta ménta diwuruk ku éta élmu. Sayidina Ali nungtun anjeunna ngucapkeun dua kalimah syahadat, sarta sacara ajaib, éta péna bisa dicabut kalayan gampang.

Sanggeus kajadian éta, Sanghyang Borosngora netep di Mekah pikeun neuleuman Dien Al-Islam. Di ahir mangsa atikanana, anjeunna dibéré wasiat ku Sayidina Ali pikeun nyebarkeun Islam di tanah asalna. Sanghyang Borosngora, anu ayeuna nelah Syeikh Haji Abdul Iman, dibéré cinderamata mangrupa Pedang, Cis (tombak dwisula), sarta pakéan kabésaran. Méméh mulang, anjeunna nyiduk cai Zamzam ku gayung bocor téa, sarta tétéla cai zamzam éta teu nétés. Ieu hartina anjeunna geus hasil ngawasa élmu sajati.[8]

Singket carita, Sanghyang Borosngora mulang ka Panjalu sarta disambut bagja. Cai zamzam anu dibawa ku anjeunna jadi cikal bakal cai Situ Lengkong (anu tadina mangrupa lémbah sakuriling Pasir Jambu). Gayung bocorna ditéwakkeun ka Gunung Sawal sarta jadi tutuwuhan paku anu bentukna jiga gayung. Sanghyang Borosngora neraskeun syiar Islamna ka arah kulon (Tasikmalaya, Garut, Bandung, dugi ka Sukabumi).[8]

Prabu Sanghyang Lembu Sampulur II, kusabab ngarasa béda pamadegan jeung adina, milih hijrah ka daérah Cimalaka, Sumedang (suku Gunung Tampomas) sarta ngadegkeun karajaan anyar di dinya. Sanghyang Borosngora ahirna naék tahta jadi Raja Panjalu, ngarobah corak karajaan tina Hindu jadi Islam. Salaku média syiar, anjeunna mopulérkeun tradisi upacara adat **Nyangku** unggal bulan Maulud, nyaéta prosési ngumbah (nyuci) pusaka-pusaka ti Sayidina Ali R.A. pikeun ngawanohkeun Islam ka masarakat.

Salaku média syiar Islam, Sanghyang Borosngora mitembeyan tradisi upacara adat Nyangku anu diayakeun unggal bulan Maulud (Rabiul Awal). Ieu upacara téh mangrupa prosési ritual ngumbah (nyuci) sarta ngamulyakeun pusaka-pusaka anu ditarima ku anjeunna ti Sayidina Ali R.A. Sanggeus dikumbah, éta pusaka-pusaka tuluy dikirabkeun di hareupeun balaréa. Ieu acara, anu kacida narik perhatian masarakat téh, dimangpaatkeun pikeun ngawanohkeun agama Islam sarta ngéling-ngéling peristiwa asup Islamna Sanghyang Borosngora.

Prabu Sanghyang Lembu Sampulur II

[édit | édit sumber]

Sanghyang Lembu Sampulur II naék tahta ngagentos ramana, Prabu Sanghyang Cakradéwa. Nanging, anjeunna saterusna hijrah sarta ngadegkeun karajaan anyar di daérah Cimalaka, suku Gunung Tampomas (Sumedang).

Prabu Sanghyang Borosngora

[édit | édit sumber]

Sanghyang Borosngora naék tahta Panjalu ngagentos kalungguhan lanceukna. Anjeunna saterusna ngawangun karaton anyar di Nusa Larang (pulo di tengah Situ Lengkong). Adina anu jenenganana Sanghyang Panji Barani diangkat jadi Patih Panjalu.

Dina Babad Panjalu, tokoh Prabu Sanghyang Borosngora dipikawanoh salaku nu nyebarkeun agama Islam sarta Raja Panjalu munggaran anu nganut Islam. Banda-banda pusaka titinggalna masih kénéh disimpen di Pasucian Bumi Alit sarta dikirabkeun unggal bulan Maulud sanggeus dikumbah (disucikeun) dina runtuyan acara adat Nyangku.

Sanghyang Borosngora kagungan dua putra, nyaéta:

  1. Rahyang Kuning
  2. Rahyang Kancana.

Dina ngajalankeun pamaréntahanana, Prabu Sanghyang Borosngora disarengan ku Guru Aji Kampuhjaya sarta Bunisakti, dua ulama karajaan anu ogé mangrupa senapati pilih tanding. Pajaratan (petilasan) Prabu Sanghyang Borosngora perenahna di Jampang Manggung (Sukabumi), sedengkeun pajaratan Sanghyang Panji Barani perenahna di Cibarani (Banten).

Prabu Rahyang Kuning

[édit | édit sumber]

Rahyang Kuning atanapi Hariang Kuning ngagentos Sanghyang Borosngora janten Raja Panjalu. Kusabab ayana salah paham sareng adina anu jenenganana Rahyang Kancana, kungsi aya papaséaan (perselisihan) anu ahirna tiasa didamaikeun ku Guru Aji Kampuh Jaya ti Cilimus. Sanggeus kitu, Rahyang Kuning milih mundur sarta masrahkeun tahta Panjalu ka Rahyang Kancana.

Di ahir hirupna, Rahyang Kuning janten Raja di Kawasén (Ciamis Kidul). Nalika pupus, layonna dibawa mulang ka Panjalu sarta dipetak (dimakamkeun) di Kapunduhan Cibungur, Désa Kertamandala, Kacamatan Panjalu.


Prabu Rahyang Kancana

[édit | édit sumber]

Rahyang Kancana atanapi Hariang Kancana neraskeun tahta Panjalu ti lanceukna. Pikeun mopohokeun peristiwa getih tina perang sadulur di Ranca Beureum, anjeunna mindahkeun kaprabon ti Nusa Larang ka Dayeuh Nagasari (ayeuna kalebet wilayah Désa Ciomas, Kacamatan Panjalu).

Rahyang Kancana kagungan dua putra, nyaéta:

  1. Rahyang Kuluk Kukunangtéko (Hariang Kuluk Kukunangtéko)
  2. Rahyang Ageung (Hariang Ageung)

Saatos mangkat, Prabu Rahyang Kancana dipusarakeun di Nusa Larang, Situ Lengkong. Pajaratan (makam) Prabu Rahyang Kancana dugi ka ayeuna sok ramé didongpohan ku para peziarah ti sagala rupa daérah di Indonésia.

Prabu Rahyang Kuluk Kukunangtéko

[édit | édit sumber]

Rahyang Kuluk Kukunangtéko ngagentos Rahyang Kancana naék tahta di Panjalu. Dina ngajalankeun pamaréntahanana, anjeunna disarengan ku adina anu jenenganana Rahyang Ageung salaku Patih Panjalu.

Sang Prabu kagungan putra anu dijenenganan Rahyang Kanjut Kadali Kancana. Pajaratan (makam) Rahyang Kuluk Kukunangtéko perenahna di Cilanglung, Simpar, Panjalu.

Prabu Rahyang Kanjut Kadali Kancana

[édit | édit sumber]

Rahyang Kanjut Kadali Kancana atanapi Hariang Kanjut Kadali Kancana ngagentos ramana salaku Raja Panjalu. Anjeunna kagungan putra anu dijenenganan Rahyang Kadacayut Martabaya. Saatos mangkat, Prabu Rahyang Kanjut Kadali Kancana dipusarakeun di Sareupeun, Hujungtiwu, Panjalu.

Prabu Rahyang Kadacayut Martabaya

[édit | édit sumber]

Rahyang Kadacayut Martabaya atanapi Hariang Kadacayut Martabaya naék tahta ngagentos ramana. Anjeunna kagungan putra anu jenenganana Rahyang Kunang Natabaya. Layon Rahyang Kadacayut Martabaya dipusarakeun di Hujungwinangun, Situ Lengkong, Panjalu.

Prabu Rahyang Kuning Natabaya

[édit | édit sumber]

Rahyang Kunang Natabaya atanapi Hariang Kunang Natabaya naék tahta di Panjalu ngagentos ramana. Anjeunna miwarangan (nikah) ka Nyai Apun Émas. Nyai Apun Émas téh mangrupa putra ti pangawasa Kawali anu jenenganana Pangéran Mahadikusumah atanapi Apun di Anjung, anu dipikawanoh ogé salaku Maharaja Kawali (1592-1643), putra ti Pangéran Bangsit (1575-1592).

Samentara éta, adi ti Nyai Apun Émas anu jenenganana Tanduran di Anjung nikah ka Prabu di Galuh Cipta Permana (1595-1608) sarta nurunkeun Adipati Panaékan. Tina pernikahanana sareng Nyai Apun Émas, Prabu Rahyang Kunang Natabaya kagungan tilu putra, nyaéta:

  1. Radén Arya Sumalah
  2. Radén Arya Sacanata
  3. Radén Arya Dipanata

Dina mangsa kakawasaan Prabu Hariang Kunang Natabaya, Panembahan Sénopati (1586-1601) ti Mataram hasil naklukkeun Cirebon sarta daérah-daérah bawahanana, kalebet Panjalu. Pajaratan (makam) Prabu Rahyang Kunang Natabaya perenahna di Ciramping, Désa Simpar, Panjalu.

Radén Arya Sumalah

[édit | édit sumber]

Radén Arya Sumalah naék tahta di Panjalu sanés salaku Raja, nanging salaku Bupati di handap kakawasaan Mataram. Anjeunna miwarangan (nikah) ka Ratu Tilarnagara, putri ti Bupati Talaga anu jenenganana Sunan Ciburuy atanapi anu dipikawanoh ogé ku jenengan Pangéran Surawijaya. Tina pernikahan éta, Arya Sumalah kagungan dua putra, nyaéta:

  1. Ratu Latibrangsari
  2. Radén Arya Wirabaya

Saatos pupus, Radén Arya Sumalah dipetak (dimakamkeun) di Buninagara, Simpar, Panjalu.

Pangéran Arya Sacanata atanapi Pangéran Arya Salingsingan

[édit | édit sumber]

Radén Arya Sumalah pupus dina yuswa anu anom sarta ninggalkeun putra-putrana anu masih laleutik. Pikeun ngeusian kalowongan kakawasaan di Kabupatén Panjalu, Radén Arya Sacanata diangkat ku Sultan Agung (1613-1645) janten Bupati ngagentos lanceukna kalayan gelar...

Pangéran Arya Sacanata

[édit | édit sumber]

Pangéran Arya Sacanata ogé miwarangan (nikah) ka Ratu Tilarnagara, putri Bupati Talaga Sunan Ciburuy, anu mangrupa randa ti Radén Arya Sumalah. Pangéran Arya Sacanata kagungan seueur katurunan, boh ti garwa padmi (Ratu Tilarnagara) atanapi ti garwa selir (aya sakitar 20 urang putra). Putra-putrana di mangsa nu bakal datang janten para pembesar di Tanah Pasundan.

Dua belas di antawis putra-putri Pangéran Arya Sacanata nyaéta:

  1. Radén Jiwakrama (Cianjur)
  2. Radén Ngabéhi Suramanggala
  3. Radén Wiralaksana (Tengger, Panjalu)
  4. Radén Jayawicitra (Pamekaran, Panjalu)
  5. Radén Dalem Singalaksana (Cianjur)
  6. Radén Dalem Jiwanagara (Bogor)
  7. Radén Arya Wiradipa (Maparah, Panjalu)
  8. Nyi Radén Lenggang
  9. Nyi Radén Tilar Kancana
  10. Nyi Radén Sariwulan (Gandasoli, Sukabumi)
  11. Radén Yudaperdawa (Gandasoli, Sukabumi)
  12. Radén Ngabéhi Dipanata

Dina taun 1656-1657, Sunan Amangkurat I (putra Sultan Agung) sacara sapihak nyopot kalungguhan Pangéran Arya Sacanata salaku Bupati Panjalu. Lian ti éta, anjeunna ogé ngahapus Kabupatén Panjalu ku cara ngabagi wilayah Priangan janten 12 Ajég. Salasahijina nyaéta Ajég Wirabaya anu ngawengku wilayah Ciamis Kalér (Panjalu, Utama, sareng Bojonglopang) anu dipingpin ku alo sakaligus putra téréna, nyaéta Radén Arya Wirabaya. Hal ieu nu ngalantarankeun Pangéran Arya Sacanata mibanda rasa dendam ka Mataram.

Hiji waktu, Pangéran Arya Sacanata ditunjuk ku mertuana, Sunan Ciburuy (Bupati Talaga), pikeun ngawakilan Talaga nganteurkeun séba (upéti) ka Mataram. Dina kasempetan éta, Pangéran Arya Sacanata nyulusup ka pakuwon Sinuhun Mataram sarta ngéra-ngéra sang prabu ku cara motong sabeulah kumisna, sahingga matak gégér di sakuliah Mataram. Harita kénéh Pangéran Arya Sacanata janten buronan pasukan Mataram.

Radén Arya Wirabaya

[édit | édit sumber]

Nalika Sunan Amangkurat I nyepeng kakawasaan (1645-1677), sakitar taun 1656-1657, wilayah Mancanagara Kilen (Mataram Kulon) dibagi janten dua belas Ajég (daérah satingkat kabupatén). Dina mangsa ieu ogé kalungguhan Wedana Bupati Priangan dihapus. Dua belas Ajég éta nyaéta: Sumedang, Parakan Muncang (Bandung Wétan), Bandung, Sukapura (Tasikmalaya), Karawang, Imbanagara (Ciamis), Kawasén (Ciamis Kidul), Wirabaya (Ciamis Kalér kalebet Panjalu, Utama, sareng Bojonglopang), Sindangkasih, Banyumas, Ayah/Dayeuhluhur (Kebumén, Cilacap), sarta Banjar (Ciamis Wétan).

Dina mangsa harita, Radén Arya Wirabaya diangkat ku Sunan Amangkurat I janten Kepala Ajég Wirabaya, sakaligus ngagentos Pangéran Arya Sacanata anu tos teu ngajabat deui Bupati jalaran Kabupatén Panjalu parantos dihapus sarta dilebetkeun kana Ajég Wirabaya.

Radén Arya Wirabaya kagungan putra anu jenenganana Radén Wirapraja. Saatos pupus, layon Radén Arya Wirabaya dipetak (dimakamkeun) di Cilamping, Panjalu, Ciamis.

Radén Tumenggung Wirapraja

[édit | édit sumber]

Radén Wirapraja ngagentos ramana janten Bupati Panjalu kalayan gelar Radén Tumenggung Wirapraja. Dina mangsa pamaréntahanana, pakuwon (padumukan) bupati dipindahkeun ti Dayeuh Nagasari ka Dayeuh Panjalu. Saatos mangkat, Tumenggung Wirapraja dipetak (dimakamkeun) di Kebon Alas Warudoyong, Kacamatan Panumbangan, Kabupatén Ciamis.

Radén Tumenggung Cakranagara I

[édit | édit sumber]

Salasahiji putra Arya Sacanata anu jenenganana Arya Wiradipa miwarangan (nikah) ka Nyi Mas Siti Zulaikha, putri Tandamui ti Cirebon. Anjeunna sareng kulawarga sarta para kawulabaladna ti karaton Talaga ngadegkeun padumukan anu ayeuna janten Désa Maparah, Panjalu. Tina pernikahan éta, Arya Wiradipa kagungan opat putra, nyaéta:

  1. Radén Ardinata
  2. Radén Cakradijaya
  3. Radén Prajasasana
  4. Nyi Radén Ratna Gapura

Radén Prajasasana, anu saatos sawawa dipikawanoh ogé ku jenengan Radén Suragostika, ngabdi salaku pamong praja ka Pangéran Arya Cirebon (1706-1723) anu harita ngajabat salaku Opzigter (Pemangku Wilayah) VOC pikeun Wilayah Priangan. Jalaran karyana anu saé, Radén Suragostika saterusna diangkat ku Pangéran Arya Cirebon janten Bupati Panjalu kalayan gelar Radén Tumenggung Cakranagara I ngagentos Tumenggung Wirapraja.[9]


Tumenggung Cakranagara I miwarangan ka Nyi Radén Sojanagara, putri Ratu Latibrangsari (lanceukna Arya Wirabaya), salaku garwa padmi (permaisuri) sarta nurunkeun tilu putra, nyaéta:

  1. Radén Cakranagara II
  2. Radén Suradipraja
  3. Radén Martadijaya

Samentara éta, ti garwa ampil (selir), Tumenggung Cakranagara I ogé kagungan opat putri, nyaéta:

  1. Nyi Radén Panatamantri
  2. Nyi Radén Widaresmi
  3. Nyi Radén Karibaningsih
  4. Nyi Radén Ratnaningsih

Saatos pupus, Tumenggung Cakranagara I dipetak di Cinagara, Désa Simpar, Kacamatan Panjalu, Kabupatén Ciamis.

Radén Tumenggung Cakranagara II

[édit | édit sumber]

Radén Cakranagara II ngagentos kalungguhan ramana salaku Bupati Panjalu kalayan gelar Radén Tumenggung Cakranagara II. Samentara éta, adina anu jenenganana Radén Suradipraja diangkat janten Patih Panjalu kalayan gelar Radén Demang Suradipraja.

Tumenggung Cakranagara II kagungan genep belas putra-putri ti garwa padmi sarta garwa ampilna. Genep belas putra-putrina téa nyaéta:

  1. Nyi Radén Wijayapura
  2. Nyi Radén Natakapraja
  3. Nyi Radén Sacadinata
  4. Radén Cakradipraja
  5. Radén Ngabéhi Angréh
  6. Radén Dalem Cakranagara III
  7. Nyi Radén Puraresmi
  8. Nyi Radén Adiratna
  9. Nyi Radén Rengganingrum
  10. Nyi Radén Janingrum
  11. Nyi Radén Widayaresmi
  12. Nyi Radén Murdaningsih
  13. Radén Demang Kertanata
  14. Radén Demang Argawijaya
  15. Nyi Radén Adipura
  16. Nyi Radén Siti Sarana


Saatos pupus, Tumenggung Cakranagara II dipetak (dimakamkeun) di Puspaligar, Kacamatan Panjalu, Kabupatén Ciamis.

Radén Tumenggung Cakranagara III

[édit | édit sumber]

Radén Cakranagara III salaku putra cikal ti garwa padmi (permaisuri) ngagentos kalungguhan ramana janten Bupati Panjalu kalayan gelar Radén Tumenggung Cakranagara III.

Dina taun 1810, wilayah Kawali anu dipingpin ku Radén Adipati Mangkupraja III (1801-1810) digabungkeun kana wilayah Kabupatén Panjalu di handap pamingpin Radén Tumenggung Cakranagara III, anu harita sami-sami aya dina wilayah administratif Cirebon. Wilayah Kawali ieu saterusna dipingpin ku Radén Tumenggung Suradipraja I (1810-1819) anu nginduk ka Kabupatén Panjalu.

Dina taun 1819, nalika Pamaréntah Hindia-Walanda dipingpin ku Gubernur Jéndral G.A.G.Ph. Baron van der Capellen (1816-1836), kaluar kawijakan pikeun ngagabungkeun Kabupatén Panjalu, Kawali, Cihaur, sarta Distrik Rancah kana Kabupatén Galuh. Dumasar kana éta hal, Tumenggung Cakranagara III dipénsiyunkeun tina jabatanna salaku Bupati Panjalu. Ti saprak harita, Panjalu robah statusna janten kademangan (daérah satingkat wadana) di handap Kabupatén Galuh.

Dina taun éta kénéh, Bupati Galuh Wiradikusumah digantos ku putrana anu jenenganana Adipati Adikusumah (1819-1839). Samentara éta di Panjalu, putra cikal Tumenggung Cakranagara III anu jenenganana Radén Sumawijaya diangkat janten Demang (Wadana) Panjalu kalayan gelar Radén Demang Sumawijaya. Sedengkeun putra katujuh Tumenggung Cakranagara III, nyaéta Radén Cakradikusumah, diangkat janten Wadana Kawali kalayan gelar Radén Arya Cakradikusumah.

Tumenggung Cakranagara III kagungan dua belas putra-putri, nyaéta:

  1. Radén Sumawijaya (Demang Panjalu)
  2. Radén Prajasasana Kyai Sakti (Nusa Larang, Panjalu)
  3. Radén Aldakan

Radén Demang Sumawijaya

[édit | édit sumber]

Dina taun 1819, Radén Sumawijaya diangkat janten Demang Panjalu kalayan gelar Radén Demang Sumawijaya. Adina, anu jenenganana Radén Cakradikusumah, dina waktos anu caket ogé diangkat janten Wadana Kawali kalayan gelar Radén Arya Cakradikusumah.

Demang Sumawijaya kagungan tilu putra, nyaéta:

  1. Radén Aldakusumah
  2. Nyi Radén Asitaningsih
  3. Nyi Radén Sumaningsih

Saatos pupus, Demang Sumawijaya dipetak (dimakamkeun) di Nusa Larang, Situ Lengkong Panjalu.

Radén Demang Aldakusumah

[édit | édit sumber]

Radén Aldakusumah ngagentos kalungguhan ramana salaku Demang Panjalu kalayan gelar Radén Demang Aldakusumah. Anjeunna miwarangan (nikah) ka Nyi Radén Wiyata (Reumaléga, Panjalu) sarta kagungan opat putra, nyaéta:

  1. Radén Kertadipraja (Reumaléga, Panjalu)
  2. Nyi Radén Wijayaningsih
  3. Nyi Radén Kasréngga (Reumaléga, Panjalu)
  4. Nyi Radén Sukarsa Karamasasmita (Reumaléga, Panjalu).

Samentara éta, adi sabaraya (sepupu) anjeunna anu jenenganana Radén Argakusumah (putra Wadana Kawali Radén Arya Cakradikusumah) diangkat janten Bupati Dermayu (ayeuna Indramayu) kalayan gelar Radén Tumenggung Cakranagara IV. Radén Demang Aldakusumah sarta Radén Tumenggung Argakusumah (Cakranagara IV) saatos pupusna dipetak (dimakamkeun) di Nusa Larang, Situ Lengkong Panjalu.

Putra cikal Demang Aldakusumah anu jenenganana Radén Kertadipraja parantos teu janten Demang Panjalu deui, jalaran harita Panjalu robah statusna janten kacamatan di Kabupatén Galuh di handap kawadanaan Panumbangan. Radén Kertadipraja sorangan teu kersa (tidak bersedia) nalika badé diangkat janten Kuwu (Kepala Désa) Panjalu. Dina taun 1915, Kabupatén Galuh gantos nami janten Kabupatén Ciamis.

Rujukan

[édit | édit sumber]
  1. ↑ "Situ Lengkong Panjalu: Jejak Kerajaan Panjalu" (Dina basa Indonesia). Direktorat Jenderal Kebudayaan, Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan RI. Diaksés tanggal 13 Pébruari 2026.
  2. ↑ Ekadjati, Edi S. (1995). Kebudayaan Sunda: Suatu Pendekatan Sejarah (Dina basa Indonesia). Jakarta: Pustaka Jaya.
  3. 1 2 Yustitia, Anggi. (2022). 78 Legenda Ternama Indonesia. Jakarta: Laksana. Kaca 200. ISBN 978-623-327-259-0. Link Google Books. Diaksés 11 Pébruari 2026.
  4. ↑ Kurnia, Rohman. (2014). Babad Panjalu. Bandung: Lingkar Media. Kaca 250. ISBN 978-602-943-413-2. Link Google Books. Diaksés 11 Pébruari 2026.
  5. ↑ Atja & Saleh Danasasmita. (1981). Carita Parahiyangan: Transliterasi, Terjemahan, dan Catatan. Bandung: Proyek Pengembangan Permuseuman Jawa Barat. Kaca 35-38. Link Perpusnas[tumbu nonaktif]. Diaksés 11 Pébruari 2026.
  6. ↑ Sulaéman, dkk. (2007). Mustika Basa (Pangajaran Basa Sunda) Kls 5 Smt 2. Bandung: Grasindo. Kaca 125. ISBN 978-979-759-838-9. Link Google Books. Diaksés 11 Pébruari 2026.
  7. 1 2 Dinas Kebudayaan. (1990). Penyebaran Islam Di Daerah Galuh Sampai Dengan Abad Ke-17. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan. Kaca 45-50. Link Google Books. Diaksés 11 Pébruari 2026.
  8. 1 2 3 Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa. (1991). Sastra Lisan Indonesia. Jakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan. Kaca 105. Link Google Books. Diaksés 11 Pébruari 2026.
  9. ↑ Lubis, Nina Herlina. (2003). Sejarah Kerajaan-Kerajaan di Jawa Barat. Jakarta: Yayasan Cipta Loka Caraka. Kaca 112-115. ISBN 979-97336-1-8. Link Google Books. Diaksés 11 Pébruari 2026.
Dicomot ti "https://su.wikipedia.org/w/index.php?title=Daptar_Raja_Panjalu_Ciamis&oldid=705708"