Lompat ke isi

Immanuel Kant

Édit tutumbu
Ti Wikipédia Sunda, énsiklopédi bébas
Immanuel Kant

Immanuel Kant (gumelar di Königsberg, Kerajaan Prusia, 22 April 1724 – tilar dunya di Königsberg, Kerajaan Prusia, 12 Februari 1804 dina umur 79 taun). Kiwari, kota kalahiranana ngaranna Kaliningrad di Rusia. Anjeunna ti kulawarga pengrajin basajan. Nalika Kant keur ngora, bisnis anu dipiboga ku bapana bangkrut. Kahirupan kulawargana kudu dirojong ku kulawarga nu séjénna sapiri umpi. Kant miboga sikep handap asor jeung disiplin anu luhur.

Kant tuluy jadi professor logika jeung metafisika di Universitas Königsberg. Anjeunna rutin midangkeun ceramah ngeunaan géografi fisik. Ieu kagiatan terus dilaksanakeun sapanjang taun 1796. Dina bubuka kuliahna, anjeunna nekenkeun tempat géografi di dunya ilmiah. Anjeunna méré dadasar filosofis géografi salaku pangaweruh ilmiah.

Biografi

[édit | édit sumber]

Immanuel Kant babar dina taun 1724 di Königsberg. Jenengan bapana nyaéta Johann Géorg Kant, salah saurang ahli nyieun baju zirah (baju beusi), jeung Anna Regina Kant.[1] Lian ti éta, bapana dipikawanoh minangka ahli nu dagang, tapi dina taun 1730 nepi ka 1740 dagang di Königsberg beuki nyirorot hasilna. Ieu kaayaan mangaruhan bisnia bapana, antukna nyieun kahirupan kulawargana kakurangan. Indungna maot nalika Kant umur 13 taun, ari bapana Kant nalika umurna ampir 22 taun. Kant diajarkeun atikan dasar di Saint Géorge, tuluy neruskeun ka Collegium Fredericianum, hiji sakola anu ngagem ka ajaran Pietist. Kulawarga Kant sarua ngagem tina agama Pietist, nyaéta agama di Jerman anu kapercayaanna kana agama pangalaman jeung pangajaran kitab suci. Dina taun 1740, Kant kuliah di Universitas Königsberg jeung neuleuman filsafat, matematika, jeung élmu alam. Sanggeus kitu, anjeunna digawé minangka guru swasta salila tujuh taun jeung dina sawaktu Kant nerbitkeun sababaraha naskah nu patali jeung pananya ilmiah. Dina taun 1755-1770, Kant digawé minangka dosen kalawan ngahasilkeun sababaraha sarjana teks rupa-rupa jejer. Gelar professor dicangking Kant di Königsberg dina taun 1770.[2]

Métode filsafat

[édit | édit sumber]

Kant boga kayakinan yén sagala rupa pangaweruh dimimitian jeung dumasar kana pamahaman filsafat. Anjeunna ogé yakin yén kanyataan anu diwangun ku pangaweruh miboga sipat objéktif. Kant ngamekarkeun cara nalungtik filsafat anu disebut métode transendental. Numutkeun anjeunna, gagasan transendental mangrupa cita-cita anu ngatur arah pamikiran dina kerangka élmu pangaweruh.[3]

Kant ngamimitian pamikiran filsafatna ku nanya ngeunaan sumber dasar élmu alam anu aya dina diri subjék. Sagala patalékan anu henteu aya patalina jeung patalékan utama ieu teu diasupkeun kana bahan panalungtikan. Panalungtikan filsafat dilakukeun ku cara neuleuman heula kajadian-kajadian anu miboga subjék sarta bisa ditalungtik ku bukti épiris. Tina pamikiran ieu, kapanggih yén aya obyék pangaweruh anu aya dina diri subjek, sanajan sipat aslina teu bisa dipikawanoh sacara lengkep. Anu bisa dipikawanoh téh ngan hal-hal anu aya dina diri subjek éta sorangan. Dina sagala rupa wangun pangaweruh, métode filsafat Kant nungtut ayana peran aktif tina subjék dina prosés mekarna pangaweruh.[4]

Pamikiran filosofis

[édit | édit sumber]

Sumber élmu pangaweruh

[édit | édit sumber]

Kant ngawanohkeun téori kritisisme anu nyebutkeun yén sumber élmu pangaweruh aya dua, nya éta akal jeung pangalaman.[5] Pamadegan Kant ngeunaan sumber pangaweruh ngusahakeun kasaimbangan antara rasionalisme jeung émpirisme.[6] Anjeunna yakin yén cita-cita pencerahan bisa kahontal lamun aya kasaimbangan antara akal jeung pangalaman, utamana dina widang kabébasan, kamajuan, jeung kasetaraan.[7] Ku kituna, Kant ngahijikeun duanana ngaliwatan sintésis unsur-unsur dina prosés pangaweruh. Numutkeun anjeunna, bahan pangaweruh anu diasupkeun kana akal asalna tina bukti émpiris, kayaning indra jeung pangalaman.[8]

Kant ngahijikeun unsur apriori dina rasionalisme jeung unsur apostériori dina émpirisme.[9] Anjeunna yakin yén unsur apriori diperlukeun dina sagala rupa pangaweruh anu kahontal ku manusa ngaliwatan indra. Unsur ieu kudu geus aya saméméh pangalaman kajadian. Kant masihan conto dina wangun ruang, waktu, jeung bentuk anu nyusun obyék dina panitén manusa. Katilu unsur ieu geus aya heula dina akal manusa saméméh aya panitén jeung pangalaman.[10] Numutkeun Kant, unsur apriori ngarahkeun obyék panitén ka akal. Tina pamadegan ieu, Kant nganggap yén diajar mangrupa prosés anu sifatna spiritual, anu kawujud jeung mekar ku daya diri subjek sorangan.[11]

Moral jeung kabagjaan

[édit | édit sumber]

Kant nyebut téori moralna salaku prinsip imperatif kategoris. Dina prinsip ieu, sakabéh jalma kudu diperlakukeun sarua dina kabébasan. Unggal manusa boga hak pikeun diperlakukeun sarua sarta boga kawajiban pikeun nganggap batur ogé sarua.[12] Kant nganggap Gusti minangka kahadéan anu pangluhurna, anu nyadiakeun kahirupan ahérat anu abadi tina sudut pandang moral. Anjeunna nyebutkeun yén kalakuan hade anu dipigawé ku manusa téh sabenerna pikeun kahadéan manusa éta sorangan. Harepan pikeun meunang kaadilan ti Gusti aya dina ahérat, utamana lamun kahirupan di dunya pinuh ku kasangsaraan padahal kahadéan geus dilakukeun. Kant yakin yén sacara moral, unggal kalakuan manusa di dunya bakal meunang kaadilan ti Gusti di ahérat.[13]

Kant nolak pamadegan utilitarianisme dina moral. Utilitarianisme ngajadikeun tujuan minangka dasar moral tina hiji kalakuan. Sabalikna, Kant boga pamadegan yén kahadéan hiji kalakuan asalna tina palaksanaan kawajiban, lain tina tujuanana. Hiji kalakuan dilakukeun lantaran éta mangrupa kawajiban, lain lantaran aya kauntungan atawa tujuan husus. Pamadegan ieu ku Kant disebut salaku kalakuan dumasar kana legalitas.[14]

Etika jeung pendidikan

[édit | édit sumber]

Numutkeun Kant, akal pikiran mangrupa dasar utama dina étika. Panitén kana étika ditangtukeun ku ayana kahayang pikeun ngahontal hakékat tina hiji hal. Étika Kant sanggup ngalahirkeun rupa-rupa kalakuan anu dipirig ku kasadaran kana kawajiban.[15] Sajaba ti éta, Kant nganggap yén manusa mangrupa mahluk anu miboga martabat anu luhur.[16] Ku sabab kitu, pendidikan diperlukeun pikeun nyampurnakeun pribadi manusa supaya miboga akhlak anu mulya sarta tanggung jawab. Sipat kamalusaan anu sampurna diwangun ngaliwatan pendidikan, boh pikeun individu boh pikeun kelompok. Peran pendidikan nyaéta ngahasilkeun individu anu mampuh migunakeun kamampuhna sangkan mangpaat pikeun dirina jeung batur.[17]

Kaadilan jeung kabébasan

[édit | édit sumber]

Immanuel Kant ngaku yén aya hubungan anu raket antara kaadilan jeung kabébasan. Pamadegan ieu ditepikeun dina bukuna anu judulna Metaphysical Elements of Justice. Numutkeun Kant, manusa ngan miboga hiji hak bawaan, nya éta kabébasan.[18] Hak kana kabébasan ieu ngan bisa diwujudkeun lamun kabébasan éta dipasrahkeun sacara sarua ka unggal jalma. Hak kana kabébasan sipatna kodrati, sabab dipiboga ku manusa lantaran kamalusaanana sorangan. Sarat ayana kaadilan dina masarakat nyaéta ayana prinsip kabébasan anu ogé ngaku kabébasan batur. Prinsip ieu dipikawanoh minangka prinsip alteritas atawa kasetaraan pangakuan.[19] Kant yakin yén otonomi kabébasan aya dina ranah moral, sarta akal boga tugas pikeun nangtukeun mana anu disebut hade jeung mana anu jahat.[20]

Téologi

[édit | édit sumber]

Kant kaasup salah sahiji filsuf anu ngagunakeun argumen téléologis pikeun ngajelaskeun alam jeung ayana Gusti. Dina argumen ieu, sagala gejala alam kajadian lantaran aya anu ngatur, lain saukur kabeneran. Kateraturan alam nunjukkeun yén alam diciptakeun kalayan tujuan jeung maksud nu tangtu ku hiji zat anu Maha Ngatur. Zat ieu anu disebut Gusti.[21] Numutkeun Kant, status Maha Ngatur ieu bisa dipikaharti minangka Panyipta ngaliwatan panalaran anu jero.[22]

Métafisika

[édit | édit sumber]

Kant ngamekarkeun métafisika ku ngagunakeun unsur apriori. Métafisika nurutkeun Kant dipaké pikeun netepkeun konsép boh dina téori boh dina praktek. Métafisika téoretis digunakeun pikeun nangtukeun sarat manusa dina mikir, sedengkeun métafisika praktis dipaké pikeun nangtukeun sarat manusa dina lampah. Métafisika Kant ngagunakeun obyék-obyék pangalaman, ku kituna béda jeung logika formal. Pamadegan ieu ngahasilkeun cara mikir anyar dina widang métafisika.[23]

Daptar karya

[édit | édit sumber]
  • 1755: Allgemeine Naturgeschichte und Théorie des Himmels
  • 1755: meditationum quaerandam de igne saccincta delinetatio
  • 1755: Neue Erhellung der ersten Grundsätze metaphysischer Erkenntnisse
  • 1756: Physische Monadologie
  • 1756: Neue Anmerkungen hyped ngeunaan Erläuterung der Théorie der Winde
  • 1762: Maot falsche Spitzfindigkeit der vier syllogistischen Lingkungan
  • 1763: Versuch, den Begriff der negativen Größen in der Weltweisheit einzuführen
  • 1763: Untersuchung über die Deutlichkeit der Grundsätze der natürlichen Théologie und Moral
  • 1763: Der einzige mögliche Beweisgrund zu einer Démo für das Dasein Gottes
  • 1764: Béobachtungen über das nawarkeun hiji rarasaan des Schönen und Erhabenen
  • 1764: Über die Krankheit des Kopfes
  • 1766: Träume eines Geistersehers erläutert durch Träume der Metaphysik. (Über Emanuel Swedenborg)
  • 1770: Über die Bentuk und maot Prinzipien der sinnlichen und intelligiblen Dunya. (De mundi sensibilis atque intelligibillis forma et principiis.)
  • 1775: Über die verschiedenen Rassen der Menschen
  • 1781: 1. Auflage der Critique der reinen Vernunft
  • 1783: Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, die als Wissenschaft wird auftreten können
  • 1784: Idee zu einer allgemeinen Geschichte di weltbürgerlicher Absicht
  • 1784: Béantwortung der Frage: Was ist Aufklärung
  • 1785: Grundlegung der Metaphysik der Sitten
  • 1786: Metaphysische Anfangsgründe der Naturwissenschaft
  • 1786: Mutmaßlicher Anfang der Menschengeschichte
  • 1787: Critique der reinen Vernunft 2., stark erweiterte Auflage
  • 1788: Critique der praktischen Vernunft
  • 1790: Critique der Urteilskraft
  • 1793: Maot Agama innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft
  • 1793: Über den Gemeinspruch: Das mag dina der Théorie richtig sein, taugt aber nicht für die Praxis
  • 1794: Das Ende aller Dinge
  • 1795: Zum ewigen Frieden
  • 1797: Maot Metaphysik der Sitten
  • 1798: Der Streit der Fakultäten
  • 1798: Anthropologie di pragmatischer Hinsicht abgefasst

Pangaruh pamikiran

[édit | édit sumber]

Friedrich Julius Stahl

[édit | édit sumber]

Kant ngajelaskeun yén hukum mangrupa sakabéh sarat anu diperlukeun pikeun nyaluyukeun kabébasan kahayang unggal manusa dumasar kana prinsip kamerdikaan.[24] Pamadegan Kant ngeunaan hukum ieu engkéna diadopsi, dirévisi, sarta dimekarkeun deui dina aliran neo-Kantianisme dina abad ka-20.[25] Gagasan-gagasan Kant ogé mangaruhan pamikiran Friedrich Julius Stahl, utamana dina konsép ngeunaan nagara. Stahl ngawanohkeun téori nagara hukum anu nempatkeun hukum salaku pamingpin kedaulatan nagara. Unsur-unsur nagara hukum numutkeun Stahl ngawengku perlindungan hak asasi manusa sarta jaminanana ngaliwatan pamisahan kakawasaan. Salian ti éta, jalanna pamaréntahan kudu dumasar kana undang-undang, sedengkeun sagala pasualan atawa pasulayan diréngsékeun ngaliwatan peradilan administrasi.[26]

Pragmatisme

[édit | édit sumber]

Charles Sanders Peirce ngenalkeun istilah pragmatisme anu sumber pamikiranna asal tina filsafat Immanuel Kant. Dina filsafat Kant kapanggih dua istilah anu mirip jeung pragmatisme, tapi miboga harti anu béda. Kahiji nyaéta praktisch (asal Yunani: praktikos), anu nuduhkeun kana lampah anu tujuanana pikeun dirina sorangan. Lampah ieu ngan aya dina akal budi sarta henteu aya dina pangalaman nyata. Kadua nyaéta pragmatisch (asal Yunani: pragmatikos), anu ngandung harti gerak tina kahayang manusa pikeun ngahontal tujuan sacara pasti. Lampah pragmatis ieu dianggap minangka léngkah penting pikeun ngajentrekeun pamikiran. Dina karya-karya Kant ogé aya istilah kapercayaan pragmatis, nya éta tingkat kayakinan anu sifatna hipotétis. Kapercayaan ieu miboga kamungkinan pikeun ngahontal tujuan nu tangtu dina kahirupan nyata.[27]

Rujukan

[édit | édit sumber]
  1. ↑ (Basa Inggris)Manfred Kuehn (2001). Kant: A Biography. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-49704-6.
  2. ↑ Immanuel Kant. Encyclopedia of World Biography.
  3. ↑ "Transcendental method | Britannica". Encyclopedia Britannica (Dina basa Inggris). Diaksés tanggal 2025-12-13.
  4. ↑ Sudiantara, Yosephus (2020). Filsafat Ilmu Pengetahuan: Bagian pertama, Inti Filsafat Ilmu Pengetahuan. Semarang: Universitas Katolik Soegijapranata. ISBN 978-623-7635-46-8.
  5. ↑ Kristiawan, Muhammad (2016). Filsafat Pendidikan: The Choice Is Yours. Yogyakarta: Penerbit Valia Pustaka. ISBN 978-602-71540-8-7.
  6. ↑ Wahana, Paul (2016). FIlsafat Ilmu Pengetahuan. Yogyakarta: Pustaka Diamond. ISBN 978-979-1953-91-7.
  7. ↑ Pamungkas, Cahyo (2017). Yuanjaya, P., dan Agustinova, E. (ed.). "Peta Teori Ilmu Sosial dan Posisi Ilmu Sosial Keindonesiaan" (PDF). Prosiding Seminar Nasional: Meneguhkan Ilmu-Ilmu Sosial Keindonesiaan. Fakultas Ilmu Sosial, Universitas Negeri Yogyakarta: 21.
  8. ↑ Suaedi (2016). Januarini, Nia (ed.). Pengantar Filsafat Ilmu (PDF). Bogor: PT Penerbit IPB Press. kaca. 98. ISBN 978-979-493-888-1.
  9. ↑ Idris, S., dan Ramly, F. (2016). Tabrani (ed.). Dimensi Filsafat Ilmu dalam Diskursus Integrasi Ilmu (PDF). Yogyakarta: Darussalam Publishing. hlm. 18. ISBN 978-602-71602-6-2. Diarsipkan (PDF) dari versi aslinya tanggal 2021-12-14. Diakses tanggal 2021-12-14.
  10. ↑ Harisah, Afifuddin (2018). Filsafat Pendidikan Islam: Prinsip dan Dasar Pengembangan (PDF). Sleman: Deepublish. kaca 112.
  11. ↑ Harisah, Afifuddin (2018). Filsafat Pendidikan Islam: Prinsip dan Dasar Pengembangan (PDF). Sleman: Deepublish. kaca 112.
  12. ↑ Said, Laila Refiana (2020). GCAINDO (ed.). Buku Ajar Etika Bisnis (PDF). Klaten: Penerbit Lakeisha. kaca 43. ISBN 978-623-6573-92-1.
  13. ↑ Syamsudi, M., dkk. (2009). Pendidikan Pancasila: Menempatkan Pancasila dalam Konteks Keislaman dan Keindonesiaan (PDF). Yogyakarta: Total Media. kaca 75–76. ISBN 979-1519-27-7.
  14. ↑ Suaedi (2016). Pengantar Filsafat Ilmu (PDF). Bogor: PT Penerbit IPB Press. kaca 134. ISBN 978-979-493-888-1.
  15. ↑ Hidayat, R., dan Rifa’i, M. (2018). Abdillah (ed.). Etika Manajemen Perspektif Islam (PDF). Medan: Lembaga Peduli Pengembangan Pendidikan Indonesia. kaca 130. ISBN 978-602-51316-3-9.
  16. ↑ Juanda, Anda (2019). Farihin (ed.). Pembelajaran Kurikulum Tematik Terpadu: Teori dan Praktik Pembelajaran Tematik Terpadu Berorientasi Landasan Filosofis, Psikologis dan Pedagogis (PDF). Cirebon: Confident. kaca 35. ISBN 978-602-0834-81-8.
  17. ↑ Sugiarti dan Andalas, E. F., ed. (2020). Membangun Optimisme Meretas Kehidupan Baru dalam Dunia Pendidikan (PDF). Malang: Penerbit Universitas Muhammadiyah Malang. kaca 28. ISBN 978-979-796-512-9.
  18. ↑ Syafei, An Fauzia Rozani (2020). Zainul, Rahadian (ed.). Dasar-Dasar Filsafat (PDF). Air Mati: Penerbitan dan Percetakan CV Berkah Prima. kaca 97. ISBN 978-602-5994-52-4.
  19. ↑ Rahman, M. Taufiq (2018). Kelik, Mas (ed.). Pengantar Filsafat Sosial (PDF). Bandung: LEKKAS. kaca 11. ISBN 978-602-51298-8-9.
  20. ↑ Wattimena, Reza A. A. (2011). Filsafat Kata (PDF). Jakarta: PT Evolitera. kaca 142–143. ISBN 978-602-9097-13-9.
  21. ↑ Ramadlon, Z. A., dan Septi, D. (2020). Fahyuni, Eni Fariyatul (ed.). Membenarkan Allah dalam Iman: Membaca Aqidah dengan Nalar Kritis. Sidoarjo: UMSIDA Press. kaca 53–54. ISBN 978-623-6833-40-7.
  22. ↑ Wardani (2014). Filsafat Islam Sebagai Filsafat Humanis-Profetik (PDF). Banjarmasin: IAIN Antasari Press. kaca 204.
  23. ↑ Muslih, Mohammad (2016). Filsafat Ilmu: Kajian atas Asumsi Dasar, Paradigma, dan Kerangka Teori Ilmu Pengetahuan (PDF). Yogyakarta: LESFI. kaca 79–80. ISBN 978-979-567-044-5.
  24. ↑ Usman, S., dan Itang (2015). Arifin, M. Nur (ed.). Filsafat Hukum Islam (PDF). Serang: Penerbit Laksita Indonesia. hlm. 3. ISBN 978-602-72411-9-0.
  25. ↑ Sutan Hrp., Nurasiah Faqih (2010). Filsafat Hukum Barat dan Alirannya (PDF). Medan: Utul ‘Ilma Publishing. hlm. 115. Diarsipkan (PDF) dari versi aslinya tanggal 2021-12-15. Diakses tanggal 2021-12-15.
  26. ↑ Isretno, Evita (2020). Hukum Administrasi Negara: Pengantar Kajian Tentang Kewenangan & Kebijakan Pemerintah (PDF). Jakarta: Cintya Press. hlm. 5. ISBN 978-602-9477-35-1.
  27. ↑ Adinda S., Anastasia Jessica (2015). Wibawa, FX. Setya (ed.). Menelusuri Pragmatisme (PDF). Sleman: Penerbit PT Kanisius. hlm. 2. ISBN 978-979-21-4370-6.
Dicomot ti "https://su.wikipedia.org/w/index.php?title=Immanuel_Kant&oldid=703527"