Kastrol
 Kastrol paranti ngaliwet | |
| Asal | Tatar Sunda (Populér) |
|---|---|
| Bahan | Alumunium kandel atawa beusi |
| Fungsi | Ngaliwet, ngulub daging, atawa masak rupa-rupa kadaharan |
DADANG atawa pariuk nyaéta parabot anu biasa dipaké paranti ngasakan sangu.[1][2] Dijieun tina beusi, kawas panci, ngan ukuranna leuwih kandel jeung rada beurat.[1][2] Ari gagangna teu siga panci anu maké jejeber, tapi maké kawat beusi nu dipelengkungkung ti sisi bagéan tengahna sangkan gampang mun dijingjing.[2] Ari sangu nu diasakan maké kastrol disebutna sangu liwet, matak istilah masakna disebut ngaliwet.[1] Mun masak maké kastrol mah gampang pisan teu hésé, sarta ngahémat tanaga jeung waktu.[3] Ari kakuranganana mah hiji, mun seuneu nu dipaké masakna ngagugudag teuing, biasana sok ngerak, malah mah nepi ka tutung jeung pérong, ieu nu ngakibatkeun kastrol sok téréh dobol handapna.[3]
Pamakéan kastrol di pasantrén salaf
[édit | édit sumber]Di pasantrén salaf, santri téh sapopoéna masak maké kastrol, ieu geus lumangsung lilana meureun geus ratusan taun.[2] Masing kitu, ayeuna mah loba pasantrén nu mimiti ngarobah pola jeung aturan dahar para santrina.[2] Sawatara pasantrén geus ngalarapkeun aturan dahar nu instan.[2] Atawa mun kudu ngadadak gé para santri ayeuna mah makéna méjikom atawa sajinisna.[2] Sahingga tradisi masak ngaliwet maké kastrol téh geus mimiti ditinggalkeun.[2] Padahal, kastrol geus ruket salaku idéntitas para santri salaf.[2] Hanjakal pisan mun satuluyna kastrol jeung sangu liwetna jadi leungit ku parobahan jaman, nepi antukna leungit ti dunya kasantrian.[2] Mangkaning aya ajén sarta hikmah dina wawarah nu ditandeskeun liwat filosofi masak téh, tangtuna waé bakal leungit.[2] Lantaran santri nu masak maké kastrol téh saenyana lain ngan saukur ngurusan beuteung hungkul, tapina ogé ngalatih kamandirian, digawé nu enya-enya, jeung kabersamaan nu dibangun di antara para santri.[2]
Malah mah kamampuh masak dina kastol téh sakapeung mah jadi tolak ukur ajang sabaraha bisana saurang santri hirup di pondok.[2] Sabab, mun saurang santri masih kénéh gagal dina masak, mangka dipertanyakeun alur kasantrianna.[2] Bisa waé saanggeus kaluar mondok téh dititah mondok deui da masakna teu bisaeun, hususna mah ngaliwet maké kastrol.[2] ku sabab dina dunya pasantrén salaf, disisieun geus bisa dina windang kaélmuan, saurang santri ogé nya kudu geus sampurna ngasaan prosés-prosés masaqot, nyaéta prosés hirup sulit jeung saderhana, anu salah sahijina bisa masak kalawan mandiri unggal poé.[2]
Ciri Has
[édit | édit sumber]Béda jeung panci biasa, kastrol miboga sababaraha ciri anu mandiri:
- Bahan kandel: Sangkan panasna rata sarta bisa nahan panas dina waktu anu lila. Hal ieu penting pisan sangkan sangu liwet asakna sampurna (teu tutung di handap hungkul).
- Cecekelan kawat: Gunana pikeun ngaitkeun kastrol dina luhureun seuneu atawa pikeun ngangkat kastrol nalika panas.
- Tutup anu rapet: Sangkan uap cai teu loba kaluar nalika prosés masak.
Fungsi jeung Budaya
[édit | édit sumber]Fungsi utama kastrol nyaéta pikeun ngaliwet. Prosés ngaliwet maké kastrol biasana dicampur jeung rupa-rupa bungbu langsung dina jero kastrolna, saperti salam, séréh, bawang, jeung uyah.[4]
Kiwari, kastrol lain ukur pakakas dapur, tapi ogé simbol silaturahmi. Tradisi "ngaliwet" di kebon, di imah, atawa di tempat kempelan lianna sok ngagunakeun kastrol salaku pakakas utamana.[5]
Cara Ngurus
[édit | édit sumber]Sangkan kastrol awét sarta teu gampang bocor, biasana sanggeus dipaké kudu langsung dikumbah beresih sarta dipiceun sésa-sésa kerak (intip) anu nempel dina dadasarna.
Rujukan
[édit | édit sumber]- 1 2 3 Dadadibrata, R.A. 2009. Kamus Basa Sunda R.A. Danadibrata. Bandung: Panitia Penerbitan Kamus Basa Sunda Karya R.A. Danadibarata.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Dakwah. Seputar Santri, Kastrol, dan Gereget Hidup di Pesantren Archived 2017-06-30 di Wayback Machine. Ditempona tanggal 14 Mei 2017.
- 1 2 KamusQ. Kastrologi Adalah | Pengertian dan Definisi Archived 2017-08-01 di Wayback Machine. Ditempona tanggal 14 Mei 2017.
- ↑ Pertiwi, A. C., dkk. (2019). "Kearifan Lokal Peralatan Dapur Tradisional Masyarakat Sunda". Jurnal Budaya Nusantara.
- ↑ Suryani NS, Elis. (2010). Kearifan Budaya Sunda. Bogor: Ghalia Indonesia.