Ketuk tilu

Ti Wikipédia, énsiklopédia bébas
Luncat ka: pituduh, sungsi
Diamond-caution.png Artikel ieu perlu dirapihkeun sangkan luyu jeung baku artikel Wikipédia.
Ngarapihkeun artikel bisa mangrupa ngabagi artikel kana paragraf atawa ngawikifikasi artikel.
Sanggeus dirapihkeun, Anjeun bisa ngahapus ieu talatah.

Ketuk tilu nyaéta hiji tarian pergaulan sarta sakaligus tari hiburan anu biasana diayakeun dina acara hajat nu nikahan. Biasana mangrupa acara hiburan panutup kagiatan atawa diayakeun sacara husus di hiji tempat anu lumayan lega.

Munculna tari ieu di balaréa taya patalina jeung adat anu tangtu atawa upacara sakral anu tangtu tapi éstuning minangka pintonan hiburan sarta pergaulan.

Ku alatan éta tari ketuk tilu ieu dipikaresep ku balaréa utamana. Istilah ketuk tilu asalna tina salah sahiji waditra pangiringna, nyaéta bonang anu ditakol tilu kali minangka isarat pikeun waditra séjénna kawas [[rebab], kendang badag jeung leutik, goong pikeun mitembeyan maénkeun hiji lagu atawa ngan saukur instrumentalia waé.

Papasingan[édit | sunting sumber]

Ditilik tina jihat pintonanana, tari ketuk tilu kabagi jadi tilu bagian. Bagian kahiji, para nayaga maénkeun gamelan, rebab jeung kendang pikeun narik perhatian balaréa. Bagian kadua nyaéta nalika jalma-jalma geus ngariung minuhan lapangan kakara para juru tari ngawanohkeun diri ka para panongton bari keupat ngagandeuang pikeun ngirut nu lalajo. Bagian katilu nyaéta pintonanana éta sorangan anu diluluguan ku saurang kawas moderator dina rapat. Dina bagian pintonan anu ieu juru tari ngajak panongton pikeun ngigel babarengan atawa papasangan jeung juru tari. Aya kalana mun seug nu lalajo hayang ngibing papasangan téh kudu bari méré sawéran heula.

Mangsa baheula Ketuk Tilu mibanda struktur sajian anu mandiri nyaéta dimimitian ku Tatalu (pintonan gending bubuka), satuluyna Ronggeng asup aréna. Dina bagian ieu Ronggeng asup beriringan bari menari babarengan. Dituluykeun kalawan taxi Jajangkungan anu diirngi kalawan Gamelan (instrumentalia). Bagian saterusna nyaéta Wawayangan anu dipigawé ku Ronggeng kalawan posisi satengah bunderan atawa tapal kuda. Maranéhanana menari bari menyanyikan Kidung.

Réngsé Wawayingan, para Ronggeng berbanjar ka gigireun / sabeulah nyanghareup Panjak (para penabuh atawa Nayaga). Lamun ulin di luhur panggung, mangka posisi banjarnya membelakangi panongton.

Saterusna, Lurah kongsi (pupuhu rombongan) ngaduruk menyan dina Parupuyan anu disimpanberdekatan kalawan " Pangradinan (sesajen), saterusna ngabacakeun matera­mantera, memohon kasalametan salila pagelaran sarta ménta rizki anu réa. Sajaba ti éta dibacakan ogé (sacara perlahan) Asihan ambéh para Ronggengnya disukai ku para panongton. Kalawan Asihan diharepkeun para panongton bermurah haté pikeun mikeun duit, ku kituna otomatis nambahan inkam pikeun rombongan.

Salila babak kasebut, Gamelan mengalun dina lagu Kidung. Béak lagu Kidung Ronggeng nyieun posisi ngawangun bulan sabit, nyanghareup ka arah panongton, dituluykeun dina Babak Erang. Dina babak ieu Ronggeng menari babarengan sacara bébas dipirig lagu Erang. Para penari lalaki ti panongton, bébas menari tanpa kudu mayar duit Pasakan (duit bokingan). Babak ieu disajikan husus pikeun panongton anu resep menari, minangka pemanasan sakaligus minangka bonus, alatan henteu kudu mayar. Réngsé Babak Erang, kakara saterusna dituluykeun dina Babak Pasakan, di mana para penari lalaki ti panongton anu menari kalawan Ronggeng, kudu mikeun duit Paseuk ka ronggeng atawa Panjak.

Lagu-lagu anu disajikan diwangun dad: Kidung (lagu wajib dina pagelaran Ketuk Tilu, Erang (ogé lagu wajib), Emprak atawa Emprak kagok, Polos anu ngembang jadi Polos Tomo sarta sakapeung-sakapeung disambung kalawan naek Geboy, Berenuk Mundur, Kaji-kaji, Gorong, Tunggul Kawung, Gondang, Sorong Dayung, Cikeruhan, Prangprangtarik, Renggong Buyut, Awi Ngarambat, Bangket Solontongan, Paleredan, Geseh, Kembang Beureum, Sonteng, Ombak Banyu, Gaya Engko, Mainang, Karawangan Barlen, Soloyong sarta sajabana. Liriknya ngawangun pantun, nyaéta dua kalimah kahiji mangrupa cangkang (sampiran/kulit) sarta dua kalimah pamungkas mangrupa eusi (eusi).

Pantun kasebut boga sipat kebirahian sarta asmara kalawan wama cerah, atoh, humoritis. Sajaba lirik-lirik anu geus disiapkeun saméméh ulin, ogé sakapeung Ronggeng melantunkan lagu anu liriknya dijieun sasabot (waktu ulin).

Ketuk Tilu mangrupa taxi Pintonan anu gerakan­gerakannya dipigawé ku Ronggeng atawa Doger minangka primadona atawa ku Panjak nu tangtu anu ngabogaan kepandaian dina menari.

Gerakan-gerakan kasebut nyarupaan Silat Kembang dina Pencak Silat. Sajaba mangrupa taxi Pintonan, Ketuk Tilu ogé minangka tari Pergaulan, alatan Ronggeng menari babarengan penari lalaki ti panongton kalawan unggut-unggut improvisatoris anu bébas, henteu terikat ku idiom­idiom unggut tari atawa silat.

Ti tari Pergaulan ieu mindeng mecenghul tarian-tarian anu henteu éléh mutunya kalawan tari­tari Pergaulan anu geus aya. Hal ieu jigana badag yén di antara para penari lalaki ti panongton, aya penari anu asalna ti golongan menak sarta pandai menari Wayang atawa

Tayub menarai babarengan Ronggeng. Ku kituna terjadilah perpaduan unggut anu leuwih boga sipat tari ti dina silat.

Dina milih Ronggeng minangka pasangan menari, mindeng lumangsung kericuhan, ku kituna babak ieu dinamai Parebut Ronggeng. Ku alatan éta, Ketuk -Tilu kungsi dilarang ku Pamaréntah jeung alesan demi kalantipan umum sarta kaamanan. Tapi dina kenyataanya Ketuk Tilu tacan lenyap sarua sakali komo aya usaha-usaha pikeun melestarikannya.

Tari Ketuk Tilu sarta tari-tari séjénna ngabogaan béda, alus ditempo ti unggut-unggut tarinya anu has, Karawitannya, sarta ngabogaan katangtuan-katangtuan anu has dina penyajiannya. Dina Tari ketuk Tilu aya gerakan-gerakan anu berpola Kendang, gerakan-gerakan anu mangrupa gambaran kasapoé jeput, sarta aya ogé gerakan-gerakan anu mangrupa improvisasi anu disaluyukeun jeung wirahma lagu pengiringnya. Di gigireun / sabeulah éta, Tari Ketuk Tilu ogé ngabogaan kelir nu tangtu nyaéta: atoh, romantis, merangsang, horitis, cerah, Iincah, akrab, sarta pinuh penjiwaan.

Kamekaranana[édit | sunting sumber]

Di désa-désa nu tangtu di Tatar Sunda, pintonan seni tari ketuk tilu ieu mindeng dipigawé nepi ka sapeuting jeput. Béjana, ketuk tilu mibanda gaya tarian nu mandiri nu ditandaan ku ngaran-ngaran laguna saperti: depok, sorongan, ban karét, léngkah opat, oray-orayan, balik bandung, torondol, angin-angin, bajing luncat, lengkah tilu sarta cantel. Gaya-gaya ieu luyu jeung ciri has wewengkonna.

Kiwari, wewengkon-wewengkon anu masih nmintonkeun kasenian tari ketuk tilu nyaéta di Kabupatén Bandung, Karawang, Kuningan jeung Garut, tapi jumlahna pohara saeutikna, éta ogé ngan dipikaresep ku generasi nu tangtu (kaum anu fanatik kana seni ketuk tilu). Sedeng generasi ngorana mah leuwih mikaresep seni tari Jaipongan (kreasi tina ketuk tilu) alatan tarian sarta wirahmana leuwih dinamis sarta bisa diadumaniskeun jeung tari-tarian modern.

Waditra[édit | sunting sumber]

Ditilik tina waditrana, Ketuk Tilu téh ngaran waditra anu sumebar ampir di sakuliah Tatar Sunda. Ngaran waditra éta diinjeum tina salah sahiji waditra nyaéta ketuk anu diwangun ti tilu siki(tilu siki penclon/koromong). Waditra séjénna anu mangrupa kalengkepan pirigan Ketuk Tilu, nyaéta Rebab, Goong, Kempul, Kendang, Kulantér (Kendang leutik), jeung kécrék. Waditra Ketuk Tilu mimitina mangrupa gending iringan dina tarian (ibing Ketuk Tilu).

Yoyo Yohana, inohong Ketuk Tilu ti Ujungberung ngungkabkeun yén: "Ketuk Tilu, mangrupa salah sahiji wangun seni pintonan anu teuneung". Hartina, henteu kawengku atawa lain mangrupa bagian tina cabang seni séjén. Dina kamekaran saterusna, pirigan Ketuk Tilu di sawatara wewengkon di tatar Sunda jadi bagian tina pintonan teater. Contona: Ronggéng Gunung di wewengkon Ciamis, Banjét di wewengkon Karawang jeung Subang, Topéng Betawi utamana di wewengkon Jabodetabék, kaasup Ubrug di Banten.


Arjuna Wayang.jpg