Étém
| |
| Jenis | Pakakas Tatanén |
|---|---|
| Bahan | Kai, Awi, sarta potongan Beusi/Waja |
| Fungsi | Ngala (neukteuk) ranggeuyan paré |
Étém (ani-ani) nyaéta pakakas sabangsa péso leutik anu dijieun husus paranti ngala paré ranggeuyan.[1][2]
Dina tradisi masarakat Sunda, étém dipaké keur ngala paré nalika panén. Masarakat umumna leuwih milih ngagunakeun étém ti batan arit, sabab aya kapercayaan atawa sajarah karuhun anu dicekel pageuh nepi ka kiwari.[3]
Dumasar kana kapercayaan tradisional masarakat Sunda jeung Jawa, nalika panén téh teu meunang ngagunakeun arit atawa bedog anu katingalna seukeut tur sangar. Maranéhna kudu ngagunakeun étém, nyaéta péso leutik nu bisa disumputkeun dina dampal leungeun.[3] Hal ieu dumasar kana kayakinan yén déwi paré, Nyi Pohaci Sanghyang Asri, miboga jiwa anu hadé tur handap asor, sahingga anjeunna bakal sieuneun upama ningali pakakas anu badag sarta seukeut jiga bedog.[3]
Salian ti éta, aya anggapan yén déwi téh ngawujud dina paré sahingga kudu dipikahormat.[3] Nepi ka ayeuna, éta kapercayaan téh masih dipertahankeun, salah sahijina dina upacara tradisional Sérén Taun.[3] Ieu upacara téh masih kénéh dilaksanakeun di sababaraha tempat di Tatar Sunda, di antarana di Kuningan, Sukabumi, Banten, jeung Bogor.[4]
Wangun jeung Cara Maké
[édit | édit sumber]Étém diwangun ku sabilah péso leutik anu dipasang dina kai leutik atawa awi sagedé ramo. Kai ieu gunana pikeun panyekel (gaganti gagang). Cara makéna nyaéta:
- Kai panyekelna diselipkeun dina sela-sela ramo (biasana antara ramo tengah jeung jari manis).
- Ranggeuyan paré ditarik ku curuk, tuluy diteukteuk deukeut puhu bulirna maké péso étém nu aya dina dampal leungeun.
- Paré hasil ngetem biasana dikumpulkeun jadi sakeupeul-sakeupeul, tuluy ditalian jadi geugeusan.
Filosofi jeung Kapercayaan
[édit | édit sumber]Dina tradisi masarakat Sunda, étém lain saukur alat gawé, tapi miboga harti filosofis anu jero. Masarakat percaya yén paré téh ngawujud tina déwi Nyi Pohaci Sanghyang Asri anu kudu dipikahormat.[3]
Aya sababaraha alesan kunaon étém dipaké:
- Rasa Hormat: Déwi paré dianggap miboga jiwa anu lemes sarta handap asor. Upama panén maké bedog atawa arit, dianggap kasar sarta bakal nyieun Sanghyang Asri reuwas atawa sieun.[3]
- Silih Tulung: Ngala paré hiji-hiji ku étém merlukeun tanaga jalma réa. Ieu nyiptakeun tradisi gotong-royong sarta méré lolongkrang pikeun tatangga nu teu boga sawah milu dibuat (ngala paré) pikeun meunangkeun upah (bawon).
Kaonjoyan jeung Kakurangan
[édit | édit sumber]Kaonjoyan
[édit | édit sumber]- Bisa milih paré anu bener-bener geus asak, sahingga kualitas paré tetep kajaga.
- Siki paré henteu gampang murag (rontog) nalika diteukteuk alatan prosésna anu kacida lemesna.
- Cocog pikeun variétas paré lokal (paré jangkung) anu umurna lila.
Kakurangan
[édit | édit sumber]- Merlukeun waktu anu lila pisan dibandingkeun ngagunakeun arit atawa mesin combine harvester.
- Waragad panén jadi leuwih mahal alatan merlukeun loba tanaga gawé.
Sajarah sarta Pelestarian
[édit | édit sumber]Nepi ka ayeuna, étém masih kénéh dipaké dina upacara tradisional Sérén Taun di sababaraha daérah di Tatar Sunda, saperti di Kuningan, Sukabumi, Banten, jeung Bogor.[4] Sanajan di sawah-sawah irigasi téhnis geus loba kaganti ku pakakas modéren, étém tetep jadi simbol kearifan lokal Sunda dina ngokolakeun huma.
Tutumbu Kaluar
[édit | édit sumber]- Éntép Séureuh Budaya Panén ku Étém[tumbu nonaktif]
- Kamus sarta Literatur Sunda di Kiblat Buku Utama[tumbu nonaktif]
Referensi
[édit | édit sumber]- ↑ Hidayat, Rachmat Taufiq, spk. (2005). Peperenian Urang Sunda. Bandung: Kiblat Buku Utama.
- ↑ Jonathan, Rigg (1862). A Dictionary of the Sunda Language of Java. Universitas Harvard: Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen.
- 1 2 3 4 5 6 7 Ani-ani (diaksés tanggal 16 Oktober 2011)
- 1 2 seren taun di banten Archived 2010-10-31 di Wayback Machine