Parahyangan

Ti Wikipédia Sunda, énsiklopédi bébas
Loncat ke navigasi Loncat ke pencarian
Kebon entéh di dataran luhur Preanger dina 1923

Parahiyangan atawa Parahyangan atawa Parahiangan atawa ogè Preanger mangrupakeun tatar sunda, wilayah budaya jeung pagunungan di propinsi Jabar di Pulo Jawa di Indonésia . Wewengkon ieu kira-kira kurang ti 1/6 (sapergenap) na Jawa. Parahyangan diwates lebah kulonna ku propinsi Banten , di lebah kalèr ku wewengkon basisir kalér Subang , Cirebon jeung Indramayu (urut residensi ti Batavia sarta Cheribon), di tatar wétan ku propinsi Jawa Tengah (urut residensi Banjarsari na Pekalongan), di kidul ku Samudra Hindia . [1]

Wewengkon Parahiangan Tengah ( Central Parahiangan ) ngawengku kabupatén ( kabupaten ) diantarana:

ngahiji jeung Bandung sarta Cimahi , sacara geografi ti kabupatén ieu najan sacara administratif beda.

Lian ti Parahyangan, aya ogé tatar nukatelah Parahiangan wètan ( Eastern Parahiangan ) nu ngawengku kabupatén di antarana:

kaasup Tasikmalaya sarta Banjar , anu sarua mangrupakeun sacara geografi dina kabupatén ieu najan sacara administratif beda.

di tatar kulon, wewengkon katelah Parahiangan Barat ( Parahiangan kulon ) nyertakeun:

Wewengkon Parahiangan Kulon sok aya kalana disebutkeun salaku Bogor Raya (Greater Bogor) lamun dihijikeun jeung Kabupatén Bogor jeung Kota di Bogor .

Étimologi[édit | édit sumber]

Ngaran "Parahiyangan" anu asalna tina basa Sunda kecap para jeung hiyang nu hartina "tempat cicing na hiyang/hyang (ilah)" cohagna sawarga. Parahyangan mangrupakeun wilayah pagunungan, sarta Indonésia dipercaya yén dewa cicing dina luhur gunung. Eta "dewa" nyaéta anu nyicingan pulo jawa , saperti Dieng Plateau di pusat, atawa Hyang Plateau di wétan.

Hiji lagenda disunda nyaèta Sangkuriang ngandung harti tina situ prasejarah di Citarum Bandung ti dataran luhur, nu nunjukkeun yén urang Sunda geus nyicingan wewengkon saprak umur batu èta. Paribasa Sunda sejen populér sarta légenda disebutkeun ngeunaan kreasi Parahyangan dataran luhur, anu jantungna dunia teh ti Sunda; "Nalika dina hyangs (dewa) anu mesem, tanah Parahyangan dijieun". Légenda ieu ngusulkeun ka Parahyangan dataran luhur salaku paulinan atawa cicingna sahiji dewa, kitu ogé kaéndahan alam na.

Karéta porsi Jakarta - Bandung disebut Kereta API Parahyangan. Dinten eta dihijikeun sareng randegan Gede jadi randegan Parahyangan.

Sajarah[édit | édit sumber]

Wewengkon Parahiangan geus imah manusa mimiti saprak jaman prasejarah, sahenteuna saprak 9.500 taun saméméh hadir. [2] Aya geus sababaraha papanggihan arkéologis prasejarah di padumukan manusa mimiti, dina Pawon guha di wewengkon Padalarang , Bandung wetan, sarta kira-kira danau heubeul Bandung . [3] [4] Candi Bojongmenje kapanggih di wewengkon Rancaekek, Kabupaten Bandung , wétaneun kota Bandung. Candi diperkirakeun jadi tanggal ti mimiti abad ka-7 CE, sabudeureun période sarua - atanapi beda sama sakali malah baheula, ti Dieng candi Jawa Tengah. [5]

Mangrupa sajarah pangkolotna ditulis pikeun wewengkon Parahiangan balik deui ka circa abad 14 ieu kapanggih dina Cikapundung prasasti, dimana wewengkon éta salah sahiji pakampungan dina Karajaan Pajajaran . [6] Parahyangan mangrupakeun bagian tina urut Karajaan Sunda . Wewengkon pagunungan darat nyaèta Parahyangan ieu dianggap salaku tempat suci di Sunda Wiwitan aqidah. kabuyutan atawa mandala (sanctuary suci) tina Jayagiri ieu disebutkeun dina naskah Sunda buhun jeung ayana tempat di dataran luhur Parahyangan, meureun kalér Bandung di lamping nyaèta Gunung Tangkuban Parahu .

Saatos tumiba Karajaan Sunda dina abad ka-16, Parahiangan ieu di administrasikeun jeung bangsawan nyaèta Cianjur, Sumedang sareng Ciamis. Maranéhanana pangéran ngaku salaku pewaris tur katurunan raja Sunda raja nasab, King Siliwangi . Sanajan éta kakuatan dominan di waktu anu digelar ku Banten jeung Cirebon Sultanates, anu aristocrats Sunda tina dataran luhur Parahyangan ngarasakeun kabebasan nu rada internal jeung mandiri.

Dina 1617, Sultan Agung di Mataram dibuka kampanye militer sakuliah jawa jeung nyepeng Kasultanan Cirebon. Dina 1618 pasukan Mataram ngawasa Ciamis sarta Sumedang sarta maréntah paling wewengkon Parahyangan. Kasultanan Mataram ieu aub dina kontes kakuatan jeung Walanda East India Company (VOC) dipuseurkeun di Batavia . Engké Mataram ieu laun ngaruksak ngaliwatan pajuangan hasil pangéran Jawa sarta implomentasi Walanda dina internal Mataram pangadilan salingkuhan. Pikeun ngamankeun posisi maranéhanana, engké raja Mataram geus dijieun rancana kalawan VOC sarta geus dibikeun nepi seueur lemahna na nu tadina kaala ku Sultan Agung, éta kaasup Parahiangan. Kusabab mimiti abad ka-18 Parahiangan éta dina kakawasaan Walanda.

Salila waktu kolonial Walanda, wewengkon ieu kawanoh salaku De Preanger. Ibukota Preanger mimitina lokasina di Tjiandjoer (Cianjur), sarta engké dipindahkeun ka Bandung anu laun dimekarkeun jadi hiji pakampungan penting. Ku abad ka-19 Kolonial Walanda geus ngadegkeun na nyepeng leuwih paling Jawa. Tur ngaliwatan pangwangunan Daendels 'jawa ngawangun jalan gede nu disambungkeun aréa perkebunan Preanger jeung di sambungkeun ka batavia sarta réa patempatan lianna Jawa, Preanger éta kabuka pikeun investasi, eksploitasi sarta bisnis. Preanger éta hiji aréa perkebunan penting jeung produktif dina mangsa Hindia Walanda jaman anu ngahasilkeun kopi , teh , kina na loba pepelakan tunai anu loba nu boga perkebunan Walanda jegud. Kawentar kopi Java diwanohkeun di sakuliah dunya ku Walanda éta sabenerna kopi dipelak di wewengkon Parahyangan. Dina awal abad 20, Bandung tumuwuh kana hiji pakampungan penting sarta kota jeung-rancanana. Pra-perang Bandung ieu dirancang salaku ibukota anyar Hindia Walanda, sanajan kitu Perang Dunya II dibawa rancana ieu mungkas. Sanggeus Indonesia merdeka Indonésia, Parahyangan dianggap minangka nami sajarah romantis keur wilayah pagunungan Jabar sabudeureun Bandung.

bacaeun[édit | édit sumber]

  • F. De Haan, 1910, Parahiangan: de Preanger-Regentschappen Onder sarakah Nederlandsch bestuur tot 1811, Batavia
  • A. Sabana Harjasaputra 2004, Bupati di Parahiangan : Kadudukan dan peranannya pada abad Ke-17 - abad Ke-19, Bandung
  • Parahiangan dan kajian lainnya mengenai budaya Sunda, Bandung
  • Ajip Rosidi dkk., 2000, Ensiklopedi Sunda, Jakarta

rujukan[édit | édit sumber]

  1. Stockdale, John J. (2011). Island of Java. London: Tuttle Publishing. ISBN 9781462902156. 
  2. Oris Riswan (Citakan:ISO date/en). "Tulang jari di Goa Pawon berumur 9.500 tahun lebih" (dalam bahasa Indonesian). Sindo News. http://daerah.sindonews.com/read/840201/21/tulang-jari-di-goa-pawon-berumur-9-500-tahun-lebih-1393608090 
  3. "An Extremely Brief Urban History of Bandung". Institute of Indonesian Architectural Historian. Diakses tanggal 2006-08-20. 
  4. Brahmantyo, B.; Yulianto, E.; Sudjatmiko (2001). "On the geomorphological development of Pawon Cave, west of Bandung, and the evidence finding of prehistoric dwelling cave". JTM. Diarsipkan on October 26, 2009. Kesalahan: If you specify |archivedate=, you must also specify |archiveurl=. http://www.geocities.com/ekoy001/PawonJTM-web.htm. Diakses pada 2008-08-21. 
  5. "Candi Bojongmenje". Perpustakaan Nasional Indonesia (dalam Indonesian). 
  6. R.Teja Wulan (Citakan:ISO date/en). "Prasasti Bertuliskan Huruf Sunda Kuno Ditemukan di Bandung" (dalam bahasa Indonesian). VOA Indonesia. http://www.voaindonesia.com/a/prasati-bertuliskan-sunda-kuno-ditemukan-di-cikapundung-104635514/84657.html