Wawacan

Ti Wikipédia, énsiklopédia bébas
Luncat ka: pituduh, sungsi
Fotokopi naskah wawacan Nabi Medal ditulis ku aksara pégon

Wawacan nyaéta jenis karya sastra (boh fiksi atawa non-fiksi) Sunda nu wangunna nuturkeun pola pupuh. Seni macakeun wawacan sok disebut beluk. Kecap wawacan téh asalna tina kecap 'waca' anu hartina 'maca', ku kituna bisa disebutkeun yén ayana wawacan di tatar Sunda téh sabada masarakatna geus barisaeun maca, umumna di kalangan pasantrén jeung para ménak[1].

Wawacan mangrupa carita anu didangdingkeun jeung digelarkeunana dina puisi pupuh[1]. Ditilik tina wangunna, carita wawacan téh mangrupa carita anu kauger ku guru lagu, guru wilangan, sering gunta-ganti pupuh, jeung umumna paranjang.[1]

Ari maca wawacan biasana sok ditembangkeun, disebutna beluk. Ayana éta beluk biasana dipidangkeun lamun aya salametan, kariaan, atawa aya anu ngalahirkeun, jeung réa-réa deui. Maca wawacan téh sering gunta-ganti pupuh.[1] Ari pupuh anu sok ditembangkeun taya lian kinanti, asmarandana, sinom, jeung dangdanggula, sedengkeun pupuh nu séjén mah teu pati sering dipaké.[1]

Aya hiji wawacan anu numutkeun panalungtikan Dr. Mikihiro Moriyama, peneliti Kabudayaan Sunda ti Jepang, jadi tonggak ngembangna modernitas di golongan urang Sunda. Wawacan kasebut nyaéta Wawacan Panji Wulung anu ditulis ku R.H. Moehamad Moesa, Penghulu Kabupatén Garut dina jaman kolonial. Dina bukuna [2], Moriyama nétélakeun: "Wawacan Panji Wulung nyaritakeun usaha panyatur dina ngembangkeun dunia modern saluyu jeung tuwuhna jaman ku cara ngawanohkeun konsép anyar ka nu maca, éta sababna wawacan ieu ditapsirkeun minangka gambaran tumuwuhna moderenisasi dina nulis basa Sunda".[1]

Sajarah[édit | édit sumber]

Ditilik tina sajarahna, gelarna wawacan téh sabada sastra sunda kapangaruhan ku sastra jawa, pangpangna Mataram. Dina abad ka-17 M, asupna wawacan ka tatar sunda téh babarengan jeung asupna basa Jawa ka wilayah Jawa Barat, ku pangaruhna kakawasaan Mataram. Saterusna basa Jawa téh mangrupa basa resmi nu digunakeun ku pamaréntahan mangsa harita, nepikeun ka pertengahan abad ka-19. Sanggeus kitu tulisan basa sunda téh digunakeun deui di Jawa Barat.

Papasingan Wawacan[édit | édit sumber]

Eusi wawacan rupa-rupa, aya nu nyaritakeun carita Nabi:

  1. Wawacan Nabi Paras
  2. Wawacan Mi'raj Kangjeng Nabi Muhammad SAW
  3. Wawacan Sajarah Ambiya
  4. Wawacan Layang Syékh
  5. Wawacan Babad Ambiya

Wawacan anu asalna tina babad:

  1. Wawacan Babad Cirebon
  2. Wawacan Babad Banten
  3. Wawacan Babad Timbanganten
  4. Wawacan Babad Dogdog, jsb )

Wawacan anu eusina ngeunaan tatanén jeung ubar aya sabab leuwih bisa dibaca ku masarakat ti batan ditulis dina wangun prosa lancaran.[3] Tapi lolobana wawacan mangrupa wangun fiksi boh éta dina basa Sunda boh wawacan nu ti basa Jawa[3] saperti :

  1. Wawacan Rengganis
  2. Wawacan Damarwulan
  3. Wawacan Angling Darma
  4. Wawacan Dewa Ruci, jsb.

Wawacan séjénna:

  1. Wawacan Amongsari jeung Lembusari
  2. Wawacan Umar Maya
  3. Wawacan Pranatana Istri ka Carogé
  4. Wawacan Muslimin-Muslimat
  5. Wawacan Sulanjana
  6. Wawacan Panji Wulung
  7. Wawacan Adat Ngurus Orok
  8. Wawacan Angling Darma
  9. Wawacan Indra Putra
  10. Wawacan Aji Saka
  11. Wawacan Damarwulan
  12. Wawacan Gandasari
  13. Wawacan Ratu
  14. Wawacan Batara Rama
  15. Wawacan Rusiah nu Kasép
  16. Wawacan Rengganis
  17. Wawacan Mintaraga
  18. Wawacan Iman, Élmu, reujeung Amal
  19. Wawacan Purnama Alam
  20. Wawacan Wayang Purwa
  21. Wawacan Mahabarata

Sumber Rujukan[édit | édit sumber]

  1. a b c d e f (id)Novianti, eva. Skripsi: Analisis Struktur jeung Ajén Budaya Wawacan Nabi Yusuf. UPI Bandung 2004.
  2. Moriyama, M. 2005. Semangat Baru: Kolonialisme, Budaya Cetak, dan Kesastraan Sunda Abad ke-19
  3. a b (id)Hj.Ajip Rosidi. Ensiklopedi Sunda : Alam, Manusia dan Budaya termasuk Budaya Cirebonan dan Betawi. PT Dunia Pustaka Jaya. Jakarta 2000.
Nulis.jpg



Daptar Naskah Wawaacan
Wawacan Amongsari jeung Lembusari - Wawacan Umar Maya - Wawacan Pranatana Istri ka Carogé - Wawacan Muslimin-Muslimat - Wawacan Sulanjana - Wawacan Panji Wulung - Wawacan Adat Ngurus Orok - Wawacan Angling Darma - Wawacan Indra Putra - Wawacan Aji Saka - Wawacan Damarwulan - Wawacan Gandasari - Wawacan Ratu - Wawacan Batara Rama - Wawacan Rusiah nu Kasép - Wawacan Rengganis - Wawacan Mintaraga - Wawacan Iman, Ëlmu reujeung Amal - Wawacan Purnama Alam