Italia

Ti Wikipédia, énsiklopédia bébas basa Sunda
Luncat ka: pituduh, sungsi
Repubblica italiana
Républik Italia
Bandéra Italia Jata Italia
Lagu
Il Canto degli Italiani  
Lagu Rahayat Italia

Location of Italia
Lokasi  Italia  (héjo kolot)

– di buana Éropa  (héjo & kulawu kolot)
– di Uni Éropa  (héjo)  —  [Legenda]

Ibu kota
(jeung kota panggedéna)
Roma
41°54′N 12°29′E
Basa resmi Italia[1]
Pamaréntah Républik parleménter kahijian
 -  Présidén Giorgio Napolitano
 -  Perdana Menteri Enrico Letta
Pawangunan
 -  Pangahijian 17 Maret 1861 
 -  Républik 2 Juni 1946 
Asup ka
 Uni Éropa
25 Maret 1957]] (salah sahiji pawangun)
 -  Cai (%) 2,4
Populasi
 -  Perkiraan  Novémber 2010 60.605.053[2] (ka-23)
 -  Sénsus 2001 56.995.744 
GDP (PPP) Perkiraan 2010
 -  Total $1,771 triliun[3] 
 -  Per kapita $29.417[3] 
GDP (nominal) Perkiraan 2010
 -  Total $2,036 triliun[3] 
 -  Per kapita $33.828[3] 
Gini? (2006) 32[4] 
HDI (2010) Green Arrow Up Darker.svg 0.854[5] (amat tinggi) (ka-23)
Mata uang Euro ()2 (EUR)
Zona wanci CET (UTC+1)
 -  Usum panas (DST) CEST (UTC+2)
TLD Internét .it3
Kode telepon +394
1 Basa Perancis resmi di Lebak Aosta; Basa Slovénia resmi di Propinsi Trieste jeung Gorizia; Basa Jérman jeung Latin resmi di Propinsi Bolzano-Bozen.
2 Saméméh 2002, Lira Italia. Euro ditarima di Campione d'Italia, tapi mata uang resmi di ditu nya éta Franc Swiss.[6]
3 Domain .eu ogé dianggo.
4 Lamun rék nelepon ka Campione d'Italia, kedah nganggo kode telepon Swiss (+41).

Italia (Basa Itali: Italia), ngaran resmi: Républik Italia (Basa Itali: Repubblica italiana[7]), nya éta hiji nagara di Éropa kidul nu kawangun ti hiji samenanjung jeung dua pulo gedé di Laut Tengah: Sisilia jeung Sardinia. Italia tepung wates jeung Perancis, Swiss, Austria, jeung Slovénia. Nagara San Marino jeung Vatikan mangrupa énklave dina wewengkon Italia, samentara Campione d'Italia mangrupa éksklaf Italia di Swiss. Nagara Italia kaasup wewengkon saluas 301.338 km² (116.347 mil²) nu dipangaruhan ku iklim sedeng. Kalawan jumlah padumuk 60,4 yuta, Italia mangrupa nagara nu jumlah padumukna panglobana kagenep di Éropa, jeung pangpadetna ka-23 di dunya.

[8]

Saenggeus labuhna Romawi, Italia meupeus kana nagara-nagara leutik (kawas Karajaan Sardinia jeung Kadipatén Milan), tapi nagri ini dihijikeun dina taun 1861,[9] saenggeus lumangsungna période karusuhan nu kakenal kalawan istilah "Il Risorgimento" ("Kabangkitan"). Dina ahir abad ka-19, dina Perang Dunya I jeung Perang Dunya II, Italia ngajajah Libya, Éritrea, Somalia, Éthiopia, Albania, Rhodes, Dodecanese, jeung konsési di Tianjin, Cina.[10] Kiwari Italia miboga laku penting dina budaya, diplomasi, jeung militér Éropa jeung dunya, janten Italia mangrupa salah sahiji kakiatan régional.[11][12][13][14]

Étimologi[édit | sunting sumber]

Loba pimikiran ahli sajarah jeung linguistik ngeunaan étimologi ngaran "Italia".[15] Dumasar kana salah sahiji panerangan nu leuwih umum, istilah Italia (ti basa Latin: Italia),[16] dipinjem liwat basa Yunani ti istilah basa Oscan, Víteliú, nu hartina "lemah énéng" (cf. Lat vitulus "énéng", Umb vitlo "énéng").[17] Sapi mangrupakeun lambang séké-séké Italia kidul jeung mindeng digambarkeun neunggar ajag Romawi minangka lambang embungeun méré kamerdékaan Italia. Salian ti éta, aya ogé legénda, yén Italia dingaranan ti inohong nu namina Italus.[18][19][20]

Ngaran Italia awalna ngan digunakeun pikeun sabagian wewengkon nu ayeuna ngaranna Italia Kidul (dumasar kana Antiochus ti Syracuse, di bagian kidul samenanjung Bruttium). Tapi, dina masa Antiochus, istilah Oenotria jeung Italia mangrupakeun sinonim, jeung ngaran éta ogé digunakeun pikeun kalobaan Lucania. Saterusna, urang Yunani biasa nyebut "Italia" pikeun wewengkon nu leuwih lega, tapi baru dina wanci panalukan Romawi istilah éta bener-bener ngasupkeun sakabéh samenanjung.[21] MA CHE LINGUA èè??

Sajarah[édit | sunting sumber]

Hasil pangalian di sakabéh Italia nunjukkeun yén manusa modérn geus aya ti jaman Paléolitik, kira-kira 200.000 taun baheula.[22]

Wewengkon[édit | sunting sumber]

Italia dibagi kana 20 wewengkon (regioni, tunggal: regione); lima di antarana miboga status otonomi husus, ditandaan ku *:

Géografi[édit | sunting sumber]

Red right arrow.svg
 Artikel utama: Géografi Italia.

Italia kawangun ti samenanjung gedé nu manjang ka Laut Méditérania, bareng jeung dua pulo gedéna, Sisilia jeung Sardinia. Di wétan-kalér nya éta Laut Adriatik, di tenggara Laut Ionia, teras Laut Tirenia di kulon-kidul jeung Laut Liguria di kulon-kalér.

Pagunungan Apennina minangka tulang tukang samenanjung ieu, manjang ka arah kulon-kalér nepi ka ngagabung jeung Alpen, barisan pagunungan nu ngawangun lengkungan nu ngawatesan Italia di sisi kalér. Di wewengkon ieu ogé dipanggihan dataran alluvial gedé, dataran Po-Venesia, nu dialiran ku Walungan Po kalawan loba anak walunganna ngalir ti Alpen, Apennina, jeung Dolomites. Walungan kondang nu séjén kaasup Tiber, Adige, jeung Arno.

Titik pangluhurna nya éta Gunung Blanc (Monte Bianco) dina 4.810 m. Sanajan kitu, Italia biasana leuwih dipatalikeun jeung dua gunung api nu katelah: Vésuvius deukeut Napoli jeung Étna di Sisilia.

Démografi[édit | sunting sumber]

Red right arrow.svg
 Artikel utama: Démografi Italia.

Padumuk Italia kalobaannana ngagem agama jeung ngagunakeun basa nu sami tapi kalawan budaya, ékonomi, jeung politik nu rupa-rupa. Italia miboga kapadetan padumuk panggedéna kalima di Éropa kalawan 196 padumuk per kilométer pasagi. Grup minoritas padumuk asli leutik jumlahna.

Sanajan Katolik Roma mangrupakeun agama mayoritas (85% nu babar di Italia umumna agamana Katholik), aya sababraha komunitas nu mangrupakeun bagian Garéja Protéstan, jeung ogé Bené Roma nu geus ngalaksanakeun Judaisme di Italia dina rébuan taun. Jeung aya ogé komunitas imigran Muslim.

Tempo ogé[édit | sunting sumber]

Catetan suku[édit | sunting sumber]

  1. "Ethnologue report". Ethnologue.com. Diakses pada 30 Oktober 2010. 
  2. (It.) "Monthly demographic balance: January–November 2010". Istat. 28 Maret 2011. Diakses pada 2 April 2011. 
  3. a b c d "World Economic Outlook Database, October 2010". International Monetary Fund. Diakses pada 20 Pébruari 2011. 
  4. "Distribution of family income – Gini index". CIA – The World Factbook. Diakses pada 9 Juli 2010. 
  5. "Human Development Report 2010". United Nations. 17 Séptémber 2010. Diakses pada 5 Nopémber 2010. 
  6. "Comune di Campione d'Italia". Comune.campione-d-italia.co.it. 14 Juli 2010. Diakses pada 30 Oktober 2010. 
  7. Di Italia, basa-basa séjén ogé diakuaan salaku basa wewengkon dina Piagam Basa Régional jeung Wewengkon Éropa. Ngaran resmi nagara Italia dina sakabéh basa-basa éta nya éta:
  8. "European Rennaisance and Reformation"..
  9. "Unification of Italy". Library.thinkquest.org. 4 April 2003. Diakses pada 19 Nopémber 2009. 
  10. "The Italian Colonial Empire". All Empires. Diakses pada 30 Oktober 2010. 
  11. "jstor.org". Links.jstor.org. 
  12. M. De Leonardis, Il Mediterraneo nella politica estera italiana del secondo dopoguerra, Bologna, Il Mulino, 2003, hal. 17
  13. "carabinieri.it". Translate.google.com. Diakses pada 30 Oktober 2010. 
  14. (1998-11-24) books.google.com, books.google.com. URL accessed 30-10-2010.
  15. Alberto Manco, Italia. Disegno storico-linguistico, 2009, Napoli, L'Orientale, ISBN 978-88-95044-62-0
  16. OLD, hal. 974: "first syll. naturally short (cf. Quint.Inst.1.5.18), and so scanned in Lucil.825, but in dactylic verse lengthened metri gratia."
  17. J.P. Mallory and D.Q. Adams, Encyclopedia of Indo-European Culture (London: Fitzroy and Dearborn, 1997), 24.
  18. Dionysius of Halicarnassus, Roman Antiquities, 1.35, on LacusCurtius
  19. Aristotle, Politics, 7.1329b, on Perseus
  20. Thucydides, The Peloponnesian War, 6.2.4, on Perseus
  21. Pallottino, M., History of Earliest Italy, trans. Ryle, M & Soper, K. in Jerome Lectures, Seventeenth Series, hal.50
  22. Kluwer Academic/Plenum Publishers 2001, ch. 2. ISBN 0-306-46463-2.

Tumbu kaluar[édit | sunting sumber]

Wikimedia Commons logo
Wikimedia Commons mibanda média séjénna nu patali jeung artikel ieu dina kaca


Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg   Tingali ogé Italia di Wikivoyage







Gnome-globe.svg